Πάρε-Δώσε

Το έτος 415 συνέβη στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου ένα έγκλημα· δολοφονήθηκε η νεοπλατωνικός φιλόσοφος και επιστήμων Υπατία. Με όσο το δυνατόν ψύχραιμη και αντικειμενική εξέταση των πηγών, θα επιχειρηθεί η διερεύνηση του μέτρου της ευθύνης του Κυρίλλου. Στο άρθρο θα παρατεθούν εκτενή αποσπάσματα από το βιβλίο της ιστορικού Maria Dzielska «Υπατία η Αλεξανδρινή», και θα παρουσιαστούν σχετικά σχόλια καθηγητών και ερευνητών, τα οποία και θα αξιολογηθούν.

Θα ήταν κατατοπιστικό σε μια πρώτη επαφή με το θέμα, και πριν μπούμε στο ιστορικό υπόβαθρο, να δούμε ποιος ήταν ο πατριάρχης Κύριλλος. Ο τίτλος του κάθε πατριάρχου στην συγκεκριμένη επισκοπή, μεταξύ των άλλων, έφερε τον τίτλο «[…] Πατήρ Πατέρων, Ποιμήν Ποιμένων, Αρχιερεύς Αρχιερέων, τρίτος και δέκατος των Αποστόλων και Κριτής της Οικουμένης» (από τη ιστοσελίδα του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας). Για την Ορθόδοξη Εκκλησία, «Ο Κύριλλος Αλεξανδρείας χαρακτηρίζεται νομεύς (= ποιμήν) και διδάσκαλος σοφός, βλ. Ωδή Η΄ 9ης Ιουνίου» (Στ. Παπαδόπουλος, πατρολογία, τ. Α΄, σ. 18). Ο Π. Χρήστου γράφει: «Ο Κύριλλος είναι μια από τας μεγάλας μορφάς της αρχαίας Εκκλησίας, των οποίων η επίδρασις εις τον εκκλησιαστικόν βίον και την χριστιανικήν διδασκαλίαν υπήρξεν αποφασιστική. Ιδιαιτέρως δια τον Νεστοριανισμόν ήτο ό, τι ο Αθανάσιος δια τον Αρειανισμόν» (τ. 4, σ. 339). Όπως ο Αθανάσιος πρωταγωνίστησε εναντίον του Αρείου κατά την Α΄ «οικουμενική» σύνοδο, κατά τον ίδιο τρόπο και ο Κύριλλος εναντίον του Νεστορίου κατά την Γ΄. Δηλαδή, πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους πατέρες της Εκκλησίας, που η συμβολή του στη διαμόρφωση του χριστολογικού δόγματος υπήρξε τεραστία.

Ωστόσο, η Πολωνή ιστορικός Maria Dzielska, αναφέρει στο βιβλίο της: «Οι σημερινοί ιστορικοί της Εκκλησίας δείχνουν μεγάλη εκτίμηση στον Κύριλλο σαν θεολόγο και δογματικό, όμως οι σύγχρονοί του έβλεπαν τα πράγματα διαφορετικά. Οι πηγές τον περιγράφουν σαν βίαιο και αρχομανή χαρακτήρα, που επεδίωξε την απόκτηση της εξουσίας με πιο αδιάλλακτο τρόπο από τον προκάτοχο και θείο του· έτσι προκάλεσε ισχυρότατες αντιδράσεις στην Αίγυπτο» (Υπατία η Αλεξανδρινή, σ. 158).

Το βίαιο και το αυταρχικό του χαρακτήρος του διαφαίνονται και από τις παραινετικές επιστολές που του έστελνε ο Ισίδωρος ο Πηλουσιώτης, ο οποίος του ήταν συγγενής και πνευματικός. Οι επιστολές βρίσκονται στον 78ο τόμο της P. G. …
Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »

Η Ρωσική Εκκλησία παραδέχθηκε ότι δημοσιοποίησε στον ιστότοπό της φωτογραφία που είχε υποβληθεί σε επεξεργασία και ότι το Γραφείο Τύπου της διέπραξε ένα «ατυχές σφάλμα» όταν εξαφάνισε από τον καρπό του Πατριάρχη Κύριλλου ένα ακριβό ρολόι.

«Μια από τις βασικές μας αρχές είναι ότι αρνούμαστε να χρησιμοποιήσουμε προγράμματα που αλλοιώνουν τις φωτογραφίες για να αλλάξουμε το περιεχόμενό τους· (…) διαπράχθηκε μια τεράστια παραβίαση της δεοντολογίας», πρόσθεσε.

Ο ιστότοπος του πατριαρχείου δημοσιοποίησε φωτογραφία που δείχνει τον προκαθήμενο της Ρωσικής Εκκλησίας να μην φορά τίποτε στον καρπό του, την ώρα που στο γραφείο όπου ακουμπούσε είναι εμφανής η αντανάκλαση ενός ρολογιού. Έκτοτε έχει ανέβει στο ίντερνετ η φωτογραφία χωρίς την επεξεργασία. …
Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »

Οι αδελφοί Κύριλλος και Μεθόδιος (κοσμικά ονόματα Κωνσταντίνος και Μιχαήλ αντίστοιχα) που τιμώνται σήμερα κι από την ελληνική Εκκλησία ως ισαποστόλοι άγιοι και η μνήμη τους εορτάζεται στις 11 Μαΐου, είναι ευρέως γνωστοί για την δημιουργία του κυριλλικού αλφαβήτου που χρησιμοποιούν οι Σλάβοι και τον εκχριστιανισμό τους. Θεωρούνται δε απ’ τους Έλληνες (καλύτερα, απ’ τους Ρωμιούς) και φορείς διάδοσης του ελληνικού πολιτισμού στα σλαβικά φύλα, μέσω του εκχριστιανισμού.

Όπως διαπιστώνετε όμως, ο τίτλος του θέματος έχει μερικά ερωτηματικά.

Ας τα πάρουμε ένα-ένα:

1. Βάσει ποιων ιστορικών τεκμηρίων προκύπτει η πεποίθηση και η βεβαιότητα ότι οι δύο αδελφοί ήταν Έλληνες; Γιατί για τους γονείς τους δεν γνωρίζουμε σχεδόν τίποτε. Ο πατέρας τους αναφέρεται ως ένας Βυζαντινός αξιωματούχος, αδιευκρίνιστης εθνικότητας, ενώ η μητέρα τους είναι πολύ πιθανό ότι ήταν Σλάβα. Έτσι εξηγείται άλλωστε και το γεγονός της διγλωσσίας των δυο αδελφών. Γνώριζαν πολύ καλά τα σλαβικά, ενώ φυσικά μιλούσαν και τα ελληνικά, τα οποία όμως, ούτως ή άλλως, ήταν η επίσημη γλώσσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (ή για να το θέσουμε ορθότερα, της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας). Το γεγονός ότι γεννήθηκαν στην Θεσσαλονίκη, δεν τους κάνει αυτομάτως Έλληνες, καθώς ως γνωστόν, η πόλη δεν κατοικούνταν μόνο από Έλληνες, αλλά αποτελούσε ένα πολυεθνικό μωσαϊκό.

2. Παραβλέποντας το γεγονός, ότι οι Έλληνες ουδέποτε επιδόθηκαν σε διάδοση του πνεύματος και του πολιτισμού τους, μέσω…ιεραποστολών· απ’ την στιγμή που παράλληλα με τον εκχριστιανισμό που επιχείρησαν, είχαν σκοπό οι δύο αδελφοί να διαδώσουν και τον ελληνικό πολιτισμό, γιατί πολύ απλά δεν δίδαξαν στους Σλάβους το ελληνικό αλφάβητο (το οποίο βεβαίως γνώριζαν), το οποίο χρησιμοποιούνταν και στο Βυζάντιο, και του οποίου οι ίδιοι ήταν υπήκοοι; Το ερώτημα γίνεται πιο βασανιστικό, αν λάβουμε υπόψιν μας, ότι το σημερινό κυριλλικό αλφάβητο που χρησιμοποιούν οι σλαβικοί λαοί δεν είναι αυτό που δημιούργησε ο Κύριλλος. Είναι μια παρανόηση που υπάρχει ακόμη και μέχρι τις μέρες μας. Ο Κύριλλος δεν δημιούργησε το κυριλλικό, αλλά το γλαγολιτικό αλφάβητο, το οποίο ουδεμία σχεδόν σχέση έχει με το ελληνικό και ελάχιστη με το κυριλλικό, το οποίο θεωρείται μετεξέλιξή του. Αντιθέτως, το κυριλλικό αλφάβητο (η ονομασία του είναι συμβατική, αν όχι αυθαίρετη), το οποίο στην πραγματικότητα είναι δημιούργημα των Βούλγαρων, έχει αρκετές ομοιότητες με το ελληνικό, την γνώση του οποίου, δεν την αγνοούσαν μέχρι τότε (ο βασιλιάς Κρούμος εξέδιδε τα διατάγματά του στα ελληνικά). Εξ ου και οι ομοιότητες, καθώς τους φαινόταν πολύ πιο οικείο απ΄τα ορνιθοσκαλίσματα του Κύριλλου, τα οποία εγκατέλειψαν πολύ σύντομα (σε λιγότερο από έναν αιώνα). H δημιουργία του κυριλλικού αλφάβητου απ’ τους Βούλγαρους, με βάση το ελληνικό, καταρρίπτει και το αστείο επιχείρημα, ότι το ελληνικό αλφάβητο δεν μπορούσε να αποδώσει όλους τους φθόγγους της σλαβικής γλώσσας. Γιατί ακόμη κι έτσι, θα μπορούσε απλά να γίνει η προσθήκη των ζητούμενων φθόγγων στο υπάρχον ελληνικό αλφάβητο και να παραδοθεί στους Σλάβους.

3. Για ποια διάδοση ελληνικού πολιτισμού και ελληνικού πνεύματος μιλάμε, όταν όλα όσα μετάφρασαν οι Κύριλλος και Μεθόδιος, ήταν καθαρά θρησκευτικού περιεχομένου, όπως η Αγία Γραφή (αυτό το τερατούργημα) και μερικά ακόμη εκκλησιαστικά κείμενα; Μετέφρασαν Όμηρο, Αριστοτέλη, ή Πλάτωνα και το αγνοούμε; Και πως θα μπορούσαν άλλωστε να κάνουν κάτι τέτοιο, απ’ την στιγμή που το Ελληνικό Πνεύμα κυνηγήθηκε ανελέητα από το θεοκρατικό Βυζάντιο και τα αρχαία ελληνικά συγγράμματα αποτελούσαν υλικό για προσάναμμα; Αρκεί να αναφερθεί ένα ακόμη έργο που μετέφρασαν οι αδελφοί Κύριλλος και Μεθόδιος: «Αγίων ανδρών Βίβλος», το οποίο αποτελεί μια συλλογή κειμένων των «Πατέρων» της Εκκλησίας. Μήπως δεν γνωρίζουμε τι γνώμη είχαν οι «άγιοι Πατέρες» για το ελληνικό πνεύμα και τον ελληνικό πολιτισμό; Ξεχνάμε επίσης, ότι ακόμη και όρος «Έλληνας», ήταν εξοστρακισμένος επί ποινή θανάτου από το ανθελληνικό Βυζάντιο και αντικαταστάθηκε απ’ το «Ρωμιός»; Επομένως τι είδους (ελληνικά) φώτα έδωσαν στους Σλάβους; Απεναντίας, τους βύθισαν κι αυτούς στο σκοτάδι -όπως και τόσους λαούς- της θρησκείας. Και αφού η ελληνική Εκκλησία πιστεύει ότι συντέλεσαν ένα τόσο σημαντικό έργο, γιατί καθυστέρησε τόσο πολύ να τους αγιοποιήσει; Γιατί μέχρι και τον 19ο αιώνα, οι αδελφοί Κύριλλος και Μεθόδιος, απολάμβαναν γενικής ανυποληψίας, τόσο απ’ την Εκκλησία όσο κι απ’ το Κράτος. Να υποθέσει κανείς ότι αγιοποιήθηκαν και εξυψώθηκαν λόγω εθνικών προβλημάτων με τους γείτονες Σλάβους;

Στην πραγματικότητα, τίποτε αυθόρμητο ή άδολο δεν υπάρχει σ’ αυτή την ιστορία. Η δήθεν διαφώτιση των Σλάβων, δεν ήταν παρά μια απόρροια των τότε πολιτικοστρατιωτικών σκοπιμοτήτων. Οι Σλάβοι (με πρώτους τους Μοραβούς [Μοραβία: Περιοχή πρώην Τσεχοσλοβακίας]) εμφανίστηκαν πρόθυμοι να εκχριστιανιστούν σε αντάλλαγμα παροχής προστασίας από το Βυζάντιο, έναντι των Φράγκων και των άλλων εχθρών (συμπεριλαμβανομένων και των Βούλγαρων) που τους απειλούσαν. Κάτι φυσικά που δεν αρνήθηκε το θεοκρατικό Βυζάντιο διακρίνοντας καθαρά τα όποια ωφέλη, εμποδίζοντας παράλληλα την εξάπλωση της επιρροής του Πάπα.

«Παρρησίας λαβόντες υπό του επισκόπου (Κύριλλου) οι Αλεξανδρείς έκαυσαν φρυγάνοις αυθεντήσαντες, Υπατίαν την περιβόητην φιλόσοφον, περί ης μεγάλα εφέρετο· ην δε παλαιά γυνή».
Ιωάννης Μαλάλας («Χρονογραφία», Λόγος 14ος)

«Στην Υπατία, που στην λάμψη σου, στα λόγια σου κλίνω γόνυ και υψώνω το βλέμμα μου προς τον έναστρο ουρανό του πνεύματός σου. Γιατί προς τον ουρανό τοξεύει η πράξη σου, προς τον ουρανό οδηγεί των λόγων σου η ομορφιά, θεϊκή Υπατία. Ω συ των πνευματικών επιστημών υπέρλαμπρο αστέρι».
Παλλαδάς («Ύμνος εις την Υπατίαν»).

Η Υπατία, η φιλόσοφος και μαθηματικός της Αλεξανδρείας δεν είναι γνωστή -όσο ίσως θα έπρεπε- στη χώρα μας.
Μια προσωπικότητα ολοκληρωμένη, γεμάτη ηθικές αρετές θάρρους, δύναμης, δικαιοσύνης, ειλικρίνειας, σεβασμού και αφοσίωσης στα ιδανικά, τις αξίες και τα πιστεύω της. Από τις σπάνιες γυναικείες μορφές, που η ενασχόλησή της με τις κατ’ εξοχήν για την εποχή, ανδρικές επιστήμες, έπαιξε σημαντικό ρόλο στην πνευματική κληρονομιά της ύστερης αρχαιότητας… Αυτή η πρώτη Ελληνίδα που θέλησε ν’ ακολουθήσει το δρόμο της ανεξαρτησίας ενάντια στις προκαταλήψεις, αρνούμενη υποταγή σε ένα ανδροκρατούμενο κατεστημένο και στο θρησκευτικό φανατισμό, δέχτηκε την ευτέλεια και το διωγμό. Μέσα στη θαρραλέα μοναξιά και με όπλο τις γνώσεις της, αντιστάθηκε επιβάλλοντας τη γυναικεία φωνή ακόμη και μετά τη δολοφονία της. Ως την τελευταία ημέρα, ως την τελευταία ανάσα της, αντιμετώπισε με θάρρος κι επίγνωση ακόμη και τον ίδιο τον θάνατό της.

Η Αλεξάνδρεια του 4ου αιώνα μ.Χ. ήταν ο χώρος μιας μικρής επιστημονικής αναγέννησης και αυτή φωτίστηκε από την πιο διάσημη ανάμεσα στις γυναίκες επιστήμονες και φιλοσόφους. Για δεκαπέντε αιώνες η Υπατία θεωρείται ότι ήταν η μόνη γυναίκα επιστήμονας στην ιστορία. Ακόμα και σήμερα συχνά είναι η μόνη γυναίκα που αναφέρεται στην ιστορία των μαθηματικών και της αστρονομίας. Αυτή η ευγενής γυναίκα ξεχωρίζει στις σελίδες της ιστορίας σαν η μεγαλύτερη από τους μάρτυρες παγανιστές.

Η ζωή της
Όταν γεννήθηκε η Υπατία γεννήθηκε την 25η Νοεμβρίου του 364 μ.Χ., η διανοητική ζωή της Αλεξάνδρειας βρισκόταν σε κατάσταση επικίνδυνης σύγχυσης. Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία γινόταν χριστιανική και όλο και πιο συχνά δεν ήταν μόνο ο χριστιανός ζηλωτής που έβλεπε αιρέσεις και σατανισμό στα μαθηματικά και στην επιστήμη: «οι μαθηματικοί έπρεπε να κατασπαραχθούν από θηρία ή να καούν ζωντανοί» (McCabe). Μερικοί από τους χριστιανούς Πατέρες αναβίωσαν τις θεωρίες της επίπεδης γης και του σύμπαντος ως στερέωμα. Στην Αλεξάνδρεια ο Θεόφιλος, Πατριάρχης Αλεξάνδρειας, υποκινούσε βίαιες συγκρούσεις μεταξύ παγανιστών, Εβραίων και Χριστιανών. Δεν ήταν μια και τόσο ευμενής εποχή για να είναι κανείς επιστήμονας, ή φιλόσοφος …
Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »