Πάρε-Δώσε

Πώς δημιουργήθηκε το πολυτονικό σύστημα
Είναι γνωστό ότι οι αρχαίοι Έλληνες δεν χρησιμοποιούσαν τόνους (δες επιγραφές). Το πολυτονικό σύστημα (βαρεία, δασεία, οξεία, περισπωμένη, υπογεγραμμένη, ψιλή), δηλαδή τα τρία τονικά σημάδια και τα δύο πνεύματα επινοήθηκαν από τον Αριστοφάνη τον Βυζάντιο γύρω στα 200 π.Χ, για να βοηθήσει τους ξένους μελετητές της αρχαίας ελληνικής γλώσσας να την διαβάζουν και να την προφέρουν σωστά, καθώς η αρχαία ελληνική προφορά ήταν μουσική και τονική, δηλαδή τα φωνήεντα προφέρονταν πολύ διαφορετικά απ’ ότι προφέρονται στη γλώσσα μας. Δεν έγινε για την απόδοση της νέας (κοινής) ελληνικής γλώσσας, αλλά για τα αρχαία ελληνικά. Τα πρώτα δείγματα τέτοιων συμβόλων που σώζονται βρίσκονται σε παπύρους του 2ου αι. π.Χ. και τα κείμενα είναι ποιητικά, κυρίως διαλεκτικά ή αρχαϊκά: έχουν δηλαδή μεγάλες ιδιαιτερότητες, εμφανίζουν απόσταση από τον κοινό, πεζό λόγο και ο τονισμός είναι εξαιρετικά σημαντικός.

Ένας άλλος λόγος, για το οποίο δημιουργήθηκαν τα τονικά σημάδια, εικάζεται πως είναι η παρακμή της προφορικής παράδοσης της επικής ποίησης (που σημαίνει ότι οι ίδιοι οι Έλληνες χρειάζονταν καθοδήγηση για να προφέρουν σωστά λέξεις που δεν χρησιμοποιούσαν στην καθημερινή τους ομιλία).

O τονισμός της αρχαίας ελληνικής ήταν κύρια «μουσικός» (μελωδικός, προσωδιακός) και όχι δυναμικός όπως της νέας ελληνικής. Σχετιζόταν δηλαδή βασικά με το ύψος της φωνής και όχι την έντασή της. Στους κλασικούς χρόνους (και συγκεκριμένα από την εποχή του Πλάτωνα) χρησιμοποιούνται για τον τόνο οι όροι «οξύς» και «βαρύς» που αναφέρονται και στο ύψος και στην ένταση.

Δεν ξέρουμε ούτε ποια έκταση είχε η τονική ποικιλία, ούτε πότε υπερίσχυσε ο δυναμικός τονισμός του μουσικού. Ξέρουμε όμως ότι ο μουσικός τονισμός αρχίζει να αντικαθίσταται από τον δυναμικό κατά την τελευταία περίοδο π.Χ., οπότε αρχίζει να εξαφανίζεται και η διάκριση μεταξύ μακρών και βραχέων φωνηέντων. Στην ελληνιστική περίοδο (δηλαδή μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου) η προφορά της γλώσσας έχει απομακρυνθεί από αυτή της κλασικής περιόδου (5ος και 4ος αι. π.Χ.) σε βαθμό ώστε να κρίνεται απαραίτητο να συνταχθούν βοηθήματα για την ανάγνωση των αρχαίων κειμένων. Τότε λοιπόν εμφανίζονται τα πρώτα τονικά σύμβολα.

Όταν ο Χριστιανισμός εξαπλώθηκε και η διάδοση του συνδέθηκε με τα ελληνικά (μετάφραση της Παλαιάς Διαθήκης στα ελληνικά, επιστολές Αποστόλου Παύλου κ.λπ.), η ελληνική γλώσσα έμεινε συνυφασμένη στην Δύση με το πολυτονικό σύστημα. Οι βυζαντινοί μελετητές, γύρω στα 800-850 μ.Χ, όταν και γενικεύτηκε η χρήση των πεζών γραμμάτων (μικρογράμματη γραφή), θεώρησαν καλό να χρησιμοποιήσουν το τονικό σύστημα του Αριστοφάνη του Βυζάντιου, το οποίο όμως δεν είχε πρακτική σημασία για τα βυζαντινά και νέα ελληνικά. Οι Νεοέλληνες κληρονόμησαν το πολυτονικό σύστημα από τους Βυζαντινούς και για πολλά χρόνια, αρκετοί θεωρούν τη χρήση του επιβεβλημένη για τη σωστή γραφή της ελληνικής γλώσσας, θεωρώντας την θέμα εθνικό και γοήτρου, αγνοώντας ή αποκρύπτοντας το γεγονός ότι όχι μόνο είναι περιττό, αλλά και δαπανηρό για την απόδοση της νέας ελληνικής γλώσσας. Η σκέψη για κατάργησή του άρχισε από τα την εποχή της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού, αλλά δεν γενικεύτηκε μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, όπου και ερχόταν αρωγός στο άλλο μείζον θέμα, την κατάργηση της καθαρεύουσας και την υιοθέτηση της δημοτικής …
Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »

Όσοι έχετε ακούσει για τους Αφρικανούς Έλληνες, την «μαύρη Αθηνά» και τον «μαύρο Σωκράτη», ή έστω για τον «μαύρο πρωτο-Ευρωπαίο», τότε μάλλον δε θα δυσκολευτείτε να κατανοήσετε το περιεχόμενο και το νόημα του βίντεο που ακολουθεί (αν και υπάρχει διευκρίνιση στο τέλος). Οι υπόλοιποι, καλύτερα να ρίξετε μια ματιά προηγουμένως στους συνδέσμους που δίνονται, έτσι ώστε να είστε υποψιασμένοι και ενήμεροι γι’ αυτό που θα δείτε.

Χωρίς άλλο σχόλιο, καλή θέαση και…Ούγκα Μούγκα Τούγκα!

«Όχι άλλο κάρβουνο!», «Πολλά τα λεφτά Άρη…», «Πατέρα; Έχει η Αγγλία Καλαμάτα;», «Κι χρααατς!», «Δεν ξέρω αν το προσέξατε, αλλά σήμερα είμαστε μια ωραία ατμόσφαιρα, είμαστε…», «Είμαστε very very…χολοσκασμένες!», «Τί θα το κάνουμε εδώ; Αμέρικαν μπαρ;», «Στάσου, μύγδαλα!», «Του Θεμιστοκλέους βεβαίως βεβαίως», «Άτιμη κοινωνία, που άλλους τους ανεβάζεις κι άλλους τους κατεβάζεις», «Εδώ μέσα γίνονται Σόδομα και Γόμορα», «Κάτινα! Σαλαμάκι!», «Ξέρεις από βέσπα;», «Έχω και κότερο, πάμε μια βόλτα;»…

Μερικές μόνο απ’ τις διαχρονικές ατάκες, που χρησιμοποιούμε κι εμείς σήμερα κατά περίσταση, αξέχαστες μελωδίες, μοναδικές ερμηνείες, ηθοποιών που δεν χορταίνουμε να βλέπουμε ξανά και ξανά, έστω κι αν έχουμε μάθει τα λόγια των ταινιών τους, απ’ έξω κι ανακατωτά.

Ένα μικρό αφιέρωμα λοιπόν, στον παλιό καλό ελληνικό κινηματογράφο, που βγάζει αβίαστα το χαμόγελο και το γέλιο απ’ τα χείλη μας, ενίοτε φέρνει έναν κόμπο στον λαιμό μας κι άλλοτε δάκρυα στα μάτια μας, με πραγματικά υπέροχες ερμηνείες και διαλόγους, των ιερών τεράτων του ελληνικού κινηματογράφου σαν τους Ορέστη Μακρή, Βασίλη Αυλωνίτη, Γεωργία Βασιλειάδου, Ρένα Βλαχοπούλου, Λάμπρο Κωνσταντάρα, Γιώργο Φούντα, Παντελή Ζερβό κ.ά., σε ταινίες-μνημεία, όπως «Ο μεθύστακας», «Τα κόκκινα φανάρια», «Η θεία από το Σικάγο», «Ο θησαυρός του μακαρίτη», «Μακρυκωσταίοι και Κοντογιώργηδες», «Η γυνή να φοβήται τον άνδρα», «Της κακομοίρας» κ.ά …
Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »

Η κρητική λύρα ανήκει στην κατηγορία των χορδόφωνων μουσικών οργάνων με δοξάρι και έχει τις ρίζες της στην Ανατολή. Στην Kρήτη υπήρχαν δύο τύποι λύρας. Tο αποκαλούμενο σήμερα λυράκι, που έδινε οξύ και διαπεραστικό ήχο και η βροντόλυρα ή χοντρόλυρα, μεγαλύτερη σε μέγεθος, ιδανική για την πολύωρη συνοδεία τραγουδιού. Aπό τους δύο τύπους αυτούς και την επιρροή του βιολιού, προήλθε η σύγχρονη κοινή λύρα.

Κατασκευάζεται από μονοκόμματο ξύλο κάποιας ηλικίας (τουλάχιστον 10 ετών) και συνήθως χρησιμοποιείται ασφένταμος, καρυδιά, μουρνιά, κ.α. Η σκάφη, το κοίλο σκαφτό σώμα της λύρας λέγεται και καύκα ή καυκί. Το καπάκι (εμπρόσθιο μέρος) είναι αυτό που επηρεάζει άμεσα τον ήχο του οργάνου και ιδανικό υλικό για την κατασκευή του θεωρείται το κατράνι (υλικό ηλικίας άνω των 300 ετών που προέρχεται από δοκάρια παλαιών κτισμάτων). Παλιά οι χορδές ήταν εντέρινες και το δοξάρι είχε τρίχες από ουρά αλόγου που συνήθως έφερε μια σειρά από σφαιρικά κουδουνάκια, τα λεγόμενα γερακοκούδουνα. Σήμερα που η λύρα συνοδεύεται από άλλα μουσικά όργανα (λαούτο, κιθάρα κ.α.) χρησιμοποιείται συνήθως δοξάρι βιολιού.

Η λύρα στον ελληνικό χώρο
Για να διερευνήσουμε τη χρονική αφετηρία της παρουσίας των εγχόρδων μουσικών οργάνων στην Κρήτη πρέπει να εξετάσουμε την παρουσία τους στον ευρύτερο χώρο του Αιγαίου ή, ακόμη ευρύτερα, της ανατολικής Μεσογείου και γενικά της βυζαντινής επικράτειας.

Συγκεκριμένα για τη λύρα γνωρίζουμε ότι από το 10ο αιώνα (901-1000 μ.Χ.) υπήρχε ήδη στο βυζαντινό χώρο. Εκτός από τις παραστάσεις στο ανάγλυφο ελεφάντινο βυζαντινό κιβωτίδιο του 10ου ή 11ου αιώνα που σώζεται στο μουσείο της Φλωρεντίας και στα ιστορημένα (εικονογραφημένα) χειρόγραφα του 11ου αιώνα, βαρύνουσα σημασία έχει και η αναφορά του Πέρση Ibn Kurdadhbih προς το χαλίφη Al Mutamid, όπου, ανάμεσα σε άλλα βυζαντινά όργανα, αναφέρει τη λύρα (“lura”), περιγράφοντάς την ως ξύλινο όργανο με πέντε χορδές «όμοιο με το αραβικό ρεμπάμπ» …
Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »

Ένας ύστατος φόρος τιμής σε έναν αγαπημένο ηθοποιό, που οι περισσότεροι Έλληνες μεγάλωσαν με τις ταινίες του.
Ο Σπύρος Καλογήρου έφυγε χθες απ’ τη ζωή, μετά από αλλεπάλληλα εγκεφαλικά επεισόδια, σε ηλικία 87 ετών.
Χαρακτηριστική φωνή, γέλιο και ρόλοι που σήμερα φαντάζει αδύνατον να τους έχει ερμηνεύσει κάποιος άλλος ηθοποιός.

Αντίο «Μαύρε»…