Στο αμφιθέατρο ενός αμερικανικού πανεπιστημίου, κάνει διάλεξη ένας φιλόλογος σε ακροατήριο φοιτητών, και μεταξύ άλλων λέει τα εξής: – Σε πολλές γλώσσες, δύο αρνήσεις μας κάνουν μια κατάφαση. Σε άλλες γλώσσες, δύο αρνήσεις δίνουν άρνηση. Δεν υπάρχει όμως σε καμμία, μα καμμία γλώσσα, η περίπτωση που δύο καταφάσεις να δίνουν άρνηση.
Οπότε ακούγεται από το ακροατήριο η φωνή του Έλληνα φοιτητή: – Ναι, καλά…
Applause, κυρία μου!
Παλιά λάτρευα το Αλ Τσαντίρι, τώρα πια όμως ο Λαζόπουλος θυμίζει πολιτικό σχολιαστή/πολιτευτή με πιο έξυπνα λογοπαίγνια. Μιλά κυρίως για τους αδύναμους (κι ας δήλωσε ο Ψινάκης ότι ποτέ δεν τον άκουσε να μιλά γι’ αυτούς στα γιοτ των πλουσίων). Οι πιο προβλέψιμες στιγμές της ρουτίνας του είναι όταν τον πιάνει η απελπισία την οποία πετυχημένα μεταδίδει και σε μας: «Κυρία μου, το ξέρω, σε χτυπάνε από παντού, είσαι σ’ ένα τούνελ, όπου και να πας τοίχος, έτσι όπως μας έχουν κάνει δεν μπορούμε να αναπνεύσουμε, ζητάμε λίγο αέρα, ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΝΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΟΥΜΕ!». (Αν αυτά δεν προκαλούν κρίση στους καταθλιπτικούς, πίεση στους υπερτασικούς και πόνους στους καρδιακούς, τότε δεν ξέρω τι μπορεί να τα προκαλέσει!).
Όταν η γκρίνια τελειώνει, μπαίνουν κλιπάκια ενός τηλεοπτικού γιατρού που λέει σόκιν χαζομάρες (με την ελπίδα να τον παίξει ο Λαζόπουλος) ή της Μπεζαντάκου που πέφτει από άλογα (με την ελπίδα να την παίξει ο Λαζόπουλος). «Δες, κυρία μου, δες με τι ασχολούνται», λέει κάθε τόσο απελπισμένος, «εδώ ο κόσμος καίγεται και δες με τι ασχολούνται». Εννοείται ότι αυτή είναι μονάχα η εισαγωγή, που στην πραγματικότητα υπονοεί: «Τώρα θα ασχοληθώ κι εγώ μ’ αυτά». Και ασχολείται. Σχεδόν όσο μια κουτσομπολίστικη εκπομπή και απ’ αυτή την άποψη θυμίζει λίγο σεμνότυφο θείο που ξεφυλλίζει με λαχτάρα το «Playboy», κάνοντας ταυτόχρονα «τσκ τσκ» για τα αίσχη που βλέπει.
Το παίζει λοιπόν έκπληκτος και σοκαρισμένος (όπως θέλει να αισθανθούμε κι εμείς). Μετά γελάει όταν πρέπει να γελάσουμε, συγκινείται όταν πρέπει να συγκινηθούμε, εξοργίζεται όταν πρέπει να εξοργιστούμε: το πρόσωπό του είναι μια κινούμενη ταμπέλα «applause», σαν αυτές που ανάβουν στο στούντιο και λένε στο κοινό (που νιώθει πώς ζει ιστορικές στιγμές) πώς ακριβώς πρέπει να αντιδράσει.
Το δίκιο είναι εύκολο – Έντερα, σεξ, γέλιο και κλάμα
Στο δεξί μέρος της οθόνης, κλιπάκια με απελπισμένες γιαγιάδες που ουρλιάζουν στις λαϊκές αγορές ή με παππούδες που σχολιάζουν την κρίση με αστείες θυμοσοφίες. Στο αριστερό μέρος της οθόνης ο Λάκης κουνάει το κεφάλι του θλιμμένος (αν οι γιαγιάδες είναι απελπισμένες) ή ξεκαρδίζεται (αν οι παππούδες λένε κάποιο σόκιν οικονομικό υπονοούμενο). Καλά τα λένε όλοι, δεν αντιλέγω, αυτή η μανιέρα όμως… Έπειτα πάμε στους απεργούς, στους οποιουσδήποτε απεργούς που έχουν μεγάλο δίκιο -άλλωστε, σύμφωνα με τον Λαζόπουλο, δεν υπάρχει απεργός, ή νέος άνθρωπος, που να μην έχει δίκιο.
Ανέκδοτα με σεξ και πεθερές μπλέκονται με δραματικούς μονολόγους για τις φοβερές ευθύνες του Γιώργου Παπανδρέου (που έφταιγε από πάντα, ακόμα κι όταν κυβερνούσε ο Καραμανλής!). Υπάρχουν και εύστοχοι σχολιασμοί και εξαιρετικά, λεπτά, αστεία. Όμως, αλήθεια, δεν καταλαβαίνω το κόλλημα με το χιούμορ τουαλέτας (και κρεβατοκάμαρας). Οι πορδές, το έντερο, οι ήχοι, το σεξ, τα παιδιάστικα υπονοούμενα! Μήπως στην αγωνία του να βρει τον μέσο τηλεθεατή και να μιλήσει στην καρδιά του βρήκε απλώς τον χαμηλότερο κοινό παρονομαστή και βολεύτηκε εκεί, στα εύκολα μπράβο και στο εύκολο γέλιο;
Γνήσιο, λεβέντικο ελληνικό δράμα
Προς το τέλος, αρχίζει η δραματική ρουτίνα: θλιμμένη μουσική, δυσάρεστες ειδήσεις, συγκινητικά γεγονότα, κάποια τραγική μπαλάντα. Και κατόπιν ο ηθοποιός ερμηνεύει (και ζωντανεύει τα λόγια από) κάποιο γράμμα φυλακισμένου, κάποιο email νέου ανθρώπου που δεν αντέχει άλλο τη σήψη γύρω του και, αν είμαστε πολύ άτυχοι, κάποια επιστολή του Μίκη Θεοδωράκη για τους εθνομηδενιστές που θέλουν να μας καταστρέψουν.
Η τόση πολλή συγκίνηση δεν μπορεί παρά να εκτονωθεί με γνήσιο, λεβέντικο ελληνικό τρόπο, δηλαδή με old school γλεντζέδικα τραγούδια τραγουδισμένα απ’ τον Λάκη. Αυτή η κάθαρση-λύτρωση είναι γνωστή και ως «τελείωσε ο Λαζόπουλος», κι ας μένουν κι άλλα πέντε τραγούδια. Με το που λέει «Εγώ θα τραγουδάω κι εσείς θα επαναλαμβάνετε» φαντάζομαι εκατοντάδες χιλιάδες τηλεθεατών να αρπάζουν το τηλεκοντρόλ και να αλλάζουν κανάλι.
Το ζάπινγκ μου αποδίδει. Ο Λαζόπουλος είναι και στην ΕΤ1, καλεσμένος στη θεατρική εκπομπή του Γεωργουσόπουλου. Εκεί βλέπω έναν άλλο Λάκη – ίσως τον αληθινό: έναν πανέξυπνο άνθρωπο με συστολή, με μέτρο, με λεπτό χιούμορ. Ούτε λαϊκισμός, ούτε αλαζονεία, ούτε γελοίες προσπάθειες να μοιάσει στο μέσο Έλληνα. Παρακολουθώ ολόκληρη την εκπομπή με απόλαυση. Να ένας πραγματικός καλλιτέχνης, σκέφτομαι.
«Το έργο του Ιουλιανού, “Μισοπώγων”, είναι τόσο θαυμάσιο και πνευματώδες, ώστε με δυσκολία μπορεί κανείς να το αποδώσει σε αυτοκράτορα». Will Durrant
Ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου, Ιουλιανός, έγραψε τον «Μισοπώγωνα» στις αρχές του 363, όταν βρισκόταν στην Αντιόχεια, προετοιμαζόμενος για να εκστρατεύσει εναντίον των Περσών. Ο Ιουλιανός είχε την πρόθεση να μεταφέρει την πρωτεύουσα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (Βυζάντιο), από την Κωνσταντινούπολη στην Αντιόχεια. Εκεί συνάντησε όμως μια εχθρότητα, κυρίως λόγω του ότι δεν ήταν χριστιανός (Ο φιλέλληνας Ιουλιανός ήταν ο μοναδικός μη χριστιανός αυτοκράτορας του Βυζαντίου και είχε απαγορέψει μάλιστα με νόμο, να τον αποκαλούν «δεσπότη»), αλλά ακολουθούσε την ελληνική θρησκεία. Η σεμνότητά του και ο λιτός τρόπος ζωής του, που δεν συμβάδιζε με ζωή αυτοκράτορα, έγιναν αντικείμενο χλεύης και ειρωνείας απ’ τους χριστιανούς κατοίκους της Αντιόχειας. Τον παρομοίαζαν σαν πίθηκο και νάνο, ενώ δεν παρέλειπαν να επικρίνουν τις θυσίες ζώων στους θεούς, παρομοιάζοντάς τον με χασάπη. Βασικός στόχος όμως της χλεύης, αποτέλεσε η «φιλοσοφική» γενειάδα του Ιουλιανού, με την οποία όπως έλεγαν ειρωνικά, μπορούσε να πλέξει κάποιος σκοινιά.
Ο Ιουλιανός έγραψε πικραμένος τον «Μισοπώγωνα», αποδίδοντας στους Αντιοχείς αγνωμοσύνη και αχαριστία, όταν υπέπεσε στην αντίληψή του, ένα σημείωμα που κυκλοφορούσε στην πόλη, το οποίο έγραφε: «Tò Χ δεν αδίκησε σε τίποτε την πόλη, ούτε το Κ», δηλαδή «Ο Χριστός δεν αδίκησε σε τίποτε την πόλη, ούτε ο Κωνστάντιος» (σ.σ.: Ο προηγούμενος αυτοκράτορας). Όταν τέλειωσε το γράψιμό του, ολόκληρο το κείμενο του Mισοπώγωνα «προετέθη» -δηλαδή αναρτήθηκε- στα προπύλαια του παλατιού, σε σημείο όπου μπορούσε να διαβαστεί από τον κάθε κάτοικο της Αντιόχειας. Δύσκολο να φανταστεί κάποιος την αντίδραση των Αντιοχέων σ’ αυτό που διάβαζαν. Σίγουρα πάντως είχαν άγνοια ότι πρωταγωνιστούσαν κι αυτοί σε ένα γεγονός μοναδικό: Ήταν η πρώτη και τελευταία φορά στην ιστορία, που ηγέτης κράτους απευθυνόταν με τέτοιο ύφος και ήθος σε πολίτες -ή, καλύτερα, σε υπηκόους, τους οποίους πάσχιζε να μετατρέψει σε πολίτες… Το μόνο που γνωρίζουμε είναι ότι έναν μήνα αργότερα ο Ιουλιανός -όπως είχε προειδοποιήσει και μέσα από τον «Μισοπώγωνα»- εγκατέλειψε την Αντιόχεια. Οι Αντιοχείς τού έστειλαν αντιπροσωπία για να αποκαταστήσουν τις σχέσεις τους, όμως χωρίς αποτέλεσμα. Είχε άλλωστε ξεκινήσει την εκστρατεία κατά των Περσών (όπου κι έχασε τη ζωή του), και τα στρατιωτικά ζητήματα προείχαν των πολιτικών…
Ο «Μισοπώγων», αποτελεί ένα μοναδικό μνημείο στα παγκόσμια χρονικά, αποκαλυπτικού και ειλικρινούς λόγου, ηγέτη κράτους προς πολίτες. Ποτέ δεν έχει διδαχθεί μάθημα ήθους με τέτοια παρρησία, αστεϊσμό και (αυτο)σαρκασμό. Ο «Μισοπώγων», εκτός από τη μεγάλη αξία του ως ιστορικό έγγραφο μεγάλης λογοτεχνικής αξίας, το οποίο φανερώνει το πνευματικό και ηθικό επίπεδο του Ιουλιανού (αν και κάποιοι χριστιανοί συγγραφείς επιχείρησαν να τον προβάλλουν ως διαταραγμένη ψυχολογικά προσωπικότητα, θέλοντας έτσι να ακυρώσουν τον λόγο του). Είναι ένα γραπτό μνημείο ελληνικού ήθους, αν λάβει κανείς υπόψιν ότι κάποιος άλλος αυτοκράτορας, ενδεχομένως να απαντούσε στις κοροϊδίες και την χλεύη, όχι διά του γραπτού (δια)λόγου, αλλά με βασανιστήρια, φυλακίσεις κι εκτελέσεις («Όσο για τις βρισιές με τις οποίες με λούσατε –δημόσια και ιδιωτικά- με στίχους αναπαίστων· τώρα που και εγώ ο ίδιος έχω κατηγορήσει τον εαυτό μου, σας επιτρέπω ακόμη μεγαλύτερη αθυροστομία, μιας και δεν πρόκειται να σας κάνω ποτέ κανένα κακό –να σφάξω κανέναν ή να χτυπήσω ή να αλυσοδέσω ή να φυλακίσω»). Διαβάζοντας κάποιος τον λόγο αυτό, κάποιες στιγμές θα μπει στον πειρασμό να κάνει θλιβερές συγκρίσεις με σημερινούς πολιτικούς και διανοούμενους … Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »
Όπως έχω ξαναγράψει, το μεγαλύτερο κακό που γέννησε η δικτατορία, ήταν μια φουρνιά «αντιστασιακών» και μια πολιτική γενιά που έκανε σημαία της την ασυδοσία. Το προηγούμενο «στυγνό» καθεστώς της δικτατορίας, γέννησε ένα μαλθακό «δημοκρατικό» με εξαιρετικές ανοχές (σε σημείο που να γελοιοποιεί τον όρο και την έννοια «δημοκρατία»), το οποίο αφού ξαπόστειλε τους προηγούμενους, εγκατέστησε την δική του δικτατορία: Την δικτατορία της δημοκρατίας. Μια δημοκρατία, όπου το «νόμιμο» μετετράπη και σε ηθικό. Κι όποιος γνωρίζει στοιχειώδη μαθηματικά, ας προσπαθήσει να κάνει τις εξισώσεις πολιτική=ηθική και πολιτικοί=εντιμότητα. Κάτι δεν πάει καλά, έτσι; Ειδικά στην Ελλάδα, αυτά δεν εξισώνονται με καμμία Παναγία. Και δεν χρειάζεται να είναι κάποιος «μαθηματικός» για να κάνει αυτή την διαπίστωση. Φροντίζουν κάθε ώρα και στιγμή, ειδικά μετά την Μεταπολίτευση, οι ίδιοι οι πολιτικοί να μας αποδεικνύουν πόσο ανέντιμος, ανήθικος, ψεύτης κι απατεώνας είναι ο σημερινός πολιτικός.
Ας μην βιαστούμε όμως να ρίξουμε όλο το ανάθεμα πάνω τους. Αυτούς τους κοπρίτες, εμείς τους αναθρέψαμε. Οι μύγες πάνε στα σκατά και τα σκατά είμαστε εμείς οι ίδιοι που θέλουμε να θεωρούμαστε πολίτες. Τι; Πολίτες; Σκατά στα μούτρα μας είμαστε. Το ίδιο με δαύτους είμαστε. Πρώτα μας γλείφουν για την ψήφο μας και μετά τους γλείφουμε εμείς για να μας κάνουν παράτυπα, ένα σωρό ρουσφέτια. Κράτα με να σε κρατώ, ν’ ανεβούμε στο βουνό δηλαδή. Και μετά, όταν η κατάσταση φτάνει στο απροχώρητο, βγαίνουμε με θράσος χιλίων πιθήκων και εκτοξεύουμε βαρύγδουπες κατηγορίες για αναξιοκρατία, αδιαφάνεια, διαφθορά και δεν συμμαζεύεται.
Αυτή την αρρωστημένη κατάσταση εκμεταλλεύτηκε ο πολιτικός απατεώνας που λέγονταν Ανδρέας Παπανδρέου (για να λέμε και τα πράγματα με τ’ όνομά τους) κι έμπασε όλον τον κόσμο στο δημόσιο. Ο άνθρωπος που απενοχοποίησε και νομιμοποίησε στην συνείδηση του κόσμου, την αρπαχτή, τη σπατάλη και την ρεμούλα (ποιος ξεχνάει τα αμίμητα «είπαμε να κάνουμε ένα “δωράκι” στον εαυτό μας, αλλά όχι και 500 εκατομμύρια» ή το «Τσοβόλα δώσ’ τα όλα!»;). «Μπήκα στο δημόσιο;», σου λέει ο άλλος, «Στ’ αρχίδια μου από κει και πέρα. Εγώ ξέρω, ότι μήνας μπαίνει, μήνας βγαίνει, το μισθουλάκι μου θα πέφτει». Έτσι σκέφτεται ο θλιβερός λοβοτομημένος Νεοέλληνας που είναι τόσο κοντόφθαλμος, που μέσα στην μακαριότητα που έχει βυθιστεί, αδυνατεί να διακρίνει την καταστροφή που έρχεται. Αδυνατεί να συνειδητοποιήσει ότι τα «μισθουλάκια» που έπαιρνε χωρίς να υπάρχει λόγος και ανάγκη (και συνήθως, χωρίς καν να «εργάζεται»), θα τα πληρώσουν στο πολλαπλάσιο τα παιδιά του και οι επόμενες γενιές. Ένας στους δέκα Έλληνες, είναι δημόσιος υπάλληλος. Το συνειδητοποιείς αυτό τίμιε αναγνώστη; Εννοείται βέβαια, ότι την πεπατημένη και το «δεδικασμένο» του Ανδρέα Παπανδρέου, δεν παρέλειψαν ν’ ακολουθήσουν και οι μετέπειτα «σωτήρες» της Ελλάδος και «εξυγιαντές» του δημόσιου και οικονομικού βίου, όπως Μητσοτάκης, Σημίτης και Σία. Βγαίνουν όλοι οι υποκριτές και οι ψευταράδες και αλληλοκατηγορούν ο ένας τον άλλον ότι βάζει στο δημόσιο τα δικά του παιδιά, μέσα σε καθεστώς αδιαφάνειας και αναξιοκρατίας. Σε ποιους τα πουλάτε αυτά ρε; Μήπως δεν γνωρίζουμε ότι πριν από κάθε «διαγωνισμό», οι προσλήψεις έχουν ήδη γίνει; Μήπως δεν γνωρίζουμε ότι σε κάθε βουλευτή, ανεξαρτήτως κόμματος κι ανεξαρτήτως ποιος έχει την εξουσία, αντιστοιχούν και ανάλογες θέσεις για βόλεμα ημετέρων; Θα μου πείτε βέβαια, πως το κάθε κυβερνών κόμμα, βάζει περισσότερους δικούς του να φάνε από την κρατική κονίστρα. «Λογικό» δεν είναι όμως; Το αντίθετο θα ήταν «ανήθικο» και «ανέντιμο» ως προς την κομματική βάση που τους παρέδωσε τις κουτάλες στα χέρια.
Θα κόψουνε λέει τα δώρα Χριστουγέννων και Πάσχα. Και πολύ καλά θα κάνουν. Τι μαλακίες είναι αυτές ρε; … Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »