Πάρε-Δώσε

Στο παρόν άρθρο θα εξεταστούν αξιολογικά οι αναφορές που υπάρχουν σε τρεις ιστορικούς που αν και δεν είναι σύγχρονοι του Ιησού, ωστόσο φαίνεται να λένε κάτι για αυτόν. Μαρτυρούν ή επιβεβαιώνουν όμως πραγματικά την ιστορικότητά του;

Πρόκειται για δύο αναφορές από τον Ιώσηπο, μία από το Τάκιτο, και μια από τον Σουετώνιο. Οι πληροφορίες του Θαλλού και του Φλέγοντος δεν εξετάζονται καθότι παραδίδονται έμμεσα και δεν αναφέρονται στον Ιησού αλλά σε μια έκλειψη ηλίου. Οι περιγραφές των συνοπτικών ευαγγελίων όμως δεν συνάδουν με κάποια φυσική έκλειψη, καθότι -σύμφωνα με τις διηγήσεις τους- βρισκόμαστε σε περίοδο πανσελήνου (εβραϊκό Πάσχα) και το σκοτάδι διαρκεί τρείς ώρες. Παραλείπονται επίσης η επιστολή του Μαρά Βαρ Σεραπίωνος (αβέβαιης χρονολόγησης) και του Πλινίου του Νεοτέρου (το 112 κ.ε.), καθότι στην πρώτη δεν αναφέρεται ρητά κανένας Ιησούς και στη δεύτερη υπάρχει αναφορά σε χριστιανούς που αρνήθηκαν την πίστη τους, και στη λατρεία του Χριστού (όχι στον ίδιο τον Ιησού).

Ο Φλάβιος Ιώσηπος είναι Ιουδαίος ιστορικός του πρώτου αιώνος. Γεννήθηκε περίπου το 37 και πέθανε περίπου το 100 κ.ε. Διασώζονται αρκετά γραπτά του, ανάμεσα στα οποία και το σύγγραμμα «Ιουδαϊκές Αρχαιότητες» το οποίο γράφτηκε μεταξύ του 93-94 κ.ε.. Εκεί εντοπίζονται δύο αναφορές για τον Ιησού.

Η πρώτη αναφορά…

Γίνεται δὲ κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον Ἰησοῦς σοφὸς ἀνήρ, εἴγε ἄνδρα αὐτὸν λέγειν χρή• ἦν γὰρ παραδόξων ἔργων ποιητής, διδάσκαλος ἀνθρώπων τῶν ἡδονῇ τἀληθῆ δεχομένων, καὶ πολλοὺς μὲν Ἰουδαίους, πολλοὺς δὲ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐπηγάγετο• ὁ χριστὸς οὗτος ἦν. καὶ αὐτὸν ἐνδείξει τῶν πρώτων ἀνδρῶν παρ᾽ ἡμῖν σταυρῷ ἐπιτετιμηκότος Πιλάτου οὐκ ἐπαύσαντο οἱ τὸ πρῶτον ἀγαπήσαντες• ἐφάνη γὰρ αὐτοῖς τρίτην ἔχων ἡμέραν πάλιν ζῶν τῶν θείων προφητῶν ταῦτά τε καὶ ἄλλα μυρία περὶ αὐτοῦ θαυμάσια εἰρηκότων. εἰς ἔτι τε νῦν τῶν Χριστιανῶν ἀπὸ τοῦδε ὠνομασμένον οὐκ ἐπέλιπε τὸ φῦλον.
(Ιώσηπος, Ιουδαϊκές Αρχαιότητες, 18:63-64)

Απόδοση:

Κατά τον καιρό εκείνο εμφανίζεται ο Ιησούς, ένας σοφός άνδρας —αν βέβαια πρέπει να τον ονομάσουμε άνθρωπο. Διότι ήταν δημιουργός παράδοξων έργων και δάσκαλος ανθρώπων που δέχονται με ευχαρίστηση την αλήθεια. Προσέλκυσε πολλούς Ιουδαίους, αλλά και πολλούς από τους Έλληνες. Αυτός ήταν ο Χριστός. Και όταν ο Πιλάτος, ύστερα από καταγγελία των πρώτων ανδρών ανάμεσά μας, τον καταδίκασε σε σταυρό, εκείνοι που τον είχαν αγαπήσει από την αρχή δεν έπαψαν να τον ακολουθούν. Διότι τους φανερώθηκε την τρίτη ημέρα πάλι ζωντανός, όπως είχαν προείπει αυτά και αμέτρητα άλλα θαυμαστά πράγματα για αυτόν οι θείοι προφήτες. Και μέχρι σήμερα δεν έχει εκλείψει το γένος των Χριστιανών, που πήρε το όνομά του από αυτόν.

Ο ίδιος ο Ιώσηπος στην αυτοβιογραφία του γράφει ότι είναι Ιουδαίος και ακολουθεί κατά πάντα την αίρεση των Φαρισαίων: «περὶ δὲ ἑκκαίδεκα ἔτη γενόμενος ἐβουλήθην τῶν παρ᾽ ἡμῖν αἱρέσεων ἐμπειρίαν λαβεῖν• τρεῖς δ᾽ εἰσὶν αὗται, Φαρισαίων μὲν ἡ πρώτη, καὶ Σαδδουκαίων ἡ δευτέρα, τρίτη δ᾽ Ἐσσηνῶν, καθὼς πολλάκις εἴπομεν• οὕτως γὰρ ᾤμην αἱρήσεσθαι τὴν ἀρίστην, εἰ πάσας καταμάθοιμι. […]ἐννεακαιδέκατον δ᾽ ἔτος ἔχων ἠρξάμην τε πολιτεύεσθαι τῇ Φαρισαίων αἱρέσει κατακολουθῶν …» (2.10-12). Η λέξη «αίρεση» δεν σήμαινε τότε αυτό που σημαίνει σήμερα. Αλλά την «προτίμηση», την «σχολή», την ομάδα, την τάξη. Ο Ωριγένης αργότερα στο σύγγραμμα «Κατά Κέλσου», θα επιβεβαιώσει το προαναφερθέν. Ότι δηλαδή, απέρριπτε την μεσσιανική ιδιότητα του Ιησού, όπως είναι φυσικό και επόμενο για έναν Ιουδαίο: «Εν γαρ τω οκτωκαιδεκάτω της Ιουδαϊκής Αρχαιολογίας ο Ιώσηπος μαρτυρεί τω Ιωάννη, ως Βαπτιστή γεγενημένω, και καθάρσιον τοις βαπτισαμένοις επαγγελλομένω. Ο δ’ αυτός, καίτοι γε απιστών τω Ιησού ως Χριστώ, ζητών την αιτίαν της των Ιεροσολύμων πτώσεως και της του ναού καθαιρέσεως» (PG. τ. 11, σ. 745). Με βάση αυτό το δεδομένο, οι ειδικοί ισχυρίζονται (ή τουλάχιστον η πλειοψηφία τους) ότι στο απόσπασμα υπάρχει χριστιανική παρέμβαση. Δεν είναι όμως μόνο οι καθαρά χριστιανικές ομολογιακές θέσεις. Είναι επίσης και η εκτίμηση προς το πρόσωπο του Ιησού, κάτι που είναι επίσης ύποπτο για έναν Ιουδαίο αρνητή του Ιησού. Ο λόγος είναι απλός. Σύμφωνα με τα ευαγγέλια, ο Ιησούς λογίζονταν από την άρχουσα θρησκευτική τάξη ως πλάνος, άξιος λιθοβολισμού, και έδιωχναν από τη συναγωγή όποιον τον παραδέχονταν για Μεσσία (Χριστό). Δεν έχαιρε καμίας εκτιμήσεως, ειδικά από τους Φαρισαίους. Ας δούμε ενδεικτικά ορισμένες σχετικές αναφορές: …
Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »

Στο προηγούμενο άρθρο «Ποιό είναι το έτος της σταύρωσης του Ιησού;» επιχειρήθηκε ο προσδιορισμός της γεννήσεως και του θανάτου του Ιησού με βάση τις πληροφορίες που καταγράφονται στα τέσσερα κανονικά ευαγγέλια, συνδέοντας τες με ιστορικά στοιχεία και αστρονομικούς υπολογισμούς, συμπεραίνοντας ότι, «Τα ευαγγέλια αδυνατούν να συμφωνήσουν και να δώσουν την χρονολογία γέννησης και θανάτου του κεντρικού προσώπου του οποίου περιγράφουν τις κινήσεις και την δράση». Καταλήγοντας ότι, «Ακολούθως, μπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι ο Ιησούς δεν υπήρξε ποτέ». Αυτό αφορά αποκλειστικά τον Ιησού όπως παρουσιάζεται στις ευαγγελικές διηγήσεις. Ωστόσο δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία μεταξύ των ειδικών για την ύπαρξη ή μη ύπαρξη ενός ιστορικού Ιησού, έξω από όσα ισχυρίζονται περί αυτού τα βιβλία της Καινής Διαθήκης.

Επανέρχομαι λοιπόν με περισσότερα στοιχεία από τα βιβλικά κείμενα, και επιπροσθέτως αξιολογώντας αναφορές εκτός Καινής Διαθήκης.

Το ζήτημα, λοιπόν, της ιστορικότητας του Ιησού δεν είναι μικρής σημασίας, ούτε πρέπει να εξετάζεται μονομερώς και με μεροληψία. Πρέπει να στέκεται κανείς στα στοιχεία με ελεύθερο νου και ανοιχτό πνεύμα, να αξιολογεί τις πηγές, και να ξεχωρίζει πότε η πληροφορία είναι «μαρτυρία» και πότε «αναφορά». Η διαφορά στις δύο αυτές έννοιες είναι ότι η μαρτυρία είτε ταυτίζεται με την πηγή, είτε ο φορέας είναι σύγχρονος της πηγής, είτε αυτή η απόσταση είναι μικρή. Έχει δηλαδή το στοιχείο της αμεσότητας. Η αναφορά δεν ταυτίζεται με την πηγή, είναι έμμεση και ο φορέας δεν είναι σύγχρονος της πηγής. Η ποιότητά της εξαρτάται από το «που» αντλείται, αν αντλείται από άλλη αναφορά, και αν υπάρχει η αρχική πηγή για να γίνει σύγκριση και αντιπαράθεση.

Θα δώσω ορισμένα παραδείγματα για να γίνω περισσότερο κατανοητός.

Η χριστιανική Εκκλησία θεωρεί ότι δύο από τα τέσσερα κανονικά ευαγγέλια γράφτηκαν από τους ίδιους τους μαθητές του Ιησού (είναι πηγές), και τα άλλα δύο από ανθρώπους που κατέγραψαν αυτά που τους είπαν οι μαθητές (έχουν μικρή απόσταση από τις πηγές). Υπό αυτή την προϋπόθεση, τα ευαγγέλια θεωρούνται πηγές, εφόσον σε αυτά καταγράφονται στοιχεία από συγχρόνους αυτών που περιγράφουν. Είναι δηλαδή μαρτυρίες για το βίο του Ιησού. Όμως η πληροφορία του Τάκιτου (που θα δούμε παρακάτω) δεν αποτελεί «μαρτυρία», διότι ο ίδιος ο Τάκιτος δεν είναι σύγχρονος του Ιησού. Λαμβάνει από «κάπου», επομένως μεταφέρει μια πληροφορία στο κείμενό του χωρίς το κείμενό του να αποτελεί την αρχική πηγή. Ο Θαλλός αναφέρει μια έκλειψη ηλίου. Το κείμενό του όμως δεν υπάρχει σήμερα. Λαμβάνουμε την πληροφορία του Θαλλού από τον Ιούλιο τον Αφρικανό, του οποίου όμως επίσης το έργο δεν σώζεται αυτούσιο αλλά μόνο αποσπασματικά στον Ευσέβιο. Συνεπώς, η αναφορά του Τάκιτου δεν είναι ισοδύναμη με αυτή του Θαλλού, όπως και του Τάκιτου δεν είναι ισοδύναμη με αυτή των ευαγγελίων.

Στο παρόν άρθρο παραλείπονται οι λεπτομερείς διαφορές και αντιφάσεις μεταξύ των τεσσάρων ευαγγελίων (οι οποίες έχουν σημαντικό ρόλο προς την ιστορικότητα και την αξιοπιστία των ευαγγελίων), διότι σε διαφορετική περίπτωση το ήδη εκτενές άρθρο θα ανερχόταν σε πάνω από 40-50 σελίδες στο Word, πράγμα που δεν θα το επιθυμούσα. Έτσι, περιλήφθησαν μόνο εκείνες που αφορούν ιστορικώς τη γέννηση και τον θάνατο του Ιησού, και όσες από τις λοιπές είναι οι σοβαρότερες κατά την κρίση μου.

Όπως προανέφερα, εδώ γίνεται εξέταση -από ερασιτεχνικής βεβαίως απόψεως- των σχετικών κειμένων, πάντα με βάση τη λογική και πηγές όπου χρειάζεται. Το άρθρο χωρίζεται σε δύο μεγάλα μέρη. Στο πρώτο, εξετάζονται οι πληροφορίες των πηγών- μαρτυριών, και στο δεύτερο οι πληροφορίες των αναφορών. Στις πηγές-μαρτυρίες για την ιστορικότητα του Ιησού κατέταξα τα βιβλία που περιλαμβάνονται στην Καινή Διαθήκη. Στις αναφορές, όσα βρίσκονται εκτός Καινής Διαθήκης μιας και καμία δεν είναι ούτε σύγχρονη ούτε μας ανάγει πριν τη σταύρωση του Ιησού …
Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »

Demons From The Livre de la vigne nostre seigneur, 1450-1470

Στην προηγούμενη δημοσίευση Το ξεκίνημα του Χριστιανισμού – Γιατί δεν υπήρξε ιστορικός Ιησούς· Προϊστορία, διαπιστώσαμε τους αρχαίους μύθους πάνω στους οποίους στηρίχθηκε η θρησκεία του Χριστιανισμού και στα μεσσιανικά οράματα μιας εβραϊκής σέκτας που είχε την δική της θεώρηση για τον Μεσσία, μια από τις πολλές που εμφανίστηκαν στην περιοχή. Σήμερα θα δούμε ένα σπουδαίο θέμα το οποίο κλείνει αυτόν το κύκλο κατανόησης της γέννησης του Χριστιανισμού και που είναι στην πραγματικότητα συνέχεια του προηγούμενου και η εξέλιξη του περιθωριακού αρχικά αυτού ρεύματος μέσα στον Ιουδαϊσμό.

Έχουμε γράψει σε επανάληψη για το Κατά Μάρκον, το οποίο στην παλαιότερη μορφή του το έχουμε στον Σιναϊτικό Κώδικα, και για το οποίο έχουμε γράψει για τα φανταστικά στοιχεία που περιέχει εδώ. Έχουμε ήδη τονίσει ότι είναι το πρώτο Ευαγγέλιο που αναφέρει τον Ιησού ως ξεκάθαρο και υπαρκτό πρόσωπο, γνωστό σε πλήθη κόσμου και μάλιστα στις αρχές της Ιουδαίας, θρησκευτικές και πολιτικές, και πάνω σε αυτό έχουμε τα επόμενα Ευαγγέλια να το αντιγράφουν – συμπληρώνουν – διαστρέφουν, και το κτίσιμο πλέον του μύθου της χριστιανικής θρησκείας. Στην προηγούμενη δημοσίευση είδαμε με ξεκάθαρα στοιχεία, ότι όλο το Ευαγγέλιο αυτό είναι μια μεταπαραβολή, μια λογοτεχνική προσπάθεια για να δηλώσει διαφορετική θεολογία. Αρκετοί μελετητές έχουν υποστηρίξει ότι βασίστηκε σε μεγάλο μέρος του περιεχομένου του στις Επιστολές του Παύλου, και αυτοί οι ισχυρισμοί θα αναδειχθούν σε αυτή την παρουσίαση και όπως θα δείτε είναι πολλοί και δυνατοί.

Έχουμε μάθει, και ακόμα οι πιστοί έτσι μαθαίνουν την ιστορία της χριστιανικής πίστης, με το να διαβάζουμε πρώτα τα Ευαγγέλια και μάλιστα πρώτο πρώτο του Κατά Ματθαίον, σαν ένα ενιαίο σύνολο, από το οποίο το κάθε ένα έχει και κοινά και επιπλέον στοιχεία, να αγνοούμε τις αντιφάσεις τους θεωρώντας ότι είναι διαφορετικοί τρόποι κατανόησης, και μετά διαβάζουμε τις Πράξεις και στο τέλος τις Επιστολές σαν συνέχειά τους και έτσι να φαίνεται να επιβεβαιώνουν σε μεγάλο βαθμό μια ιστορία, σαν μια ωραία συνέχεια που μπορεί να βγάλει ίσως κάποιο νόημα. Έρχεται στη γη ο Ιησούς, διδάσκει μαθητές, προδίδεται, σταυρώνεται, ανασταίνεται, φεύγει στον ουρανό, και οι μαθητές του ξεκινούν την Εκκλησία. Στην συνείδησή μας λοιπόν έχει μείνει αυτή η λογική πάνω στην οποία στηρίζονται οι σημερινές Εκκλησίες. Μόνο που η σειρά αυτή δεν είναι σωστή, και όταν τα πράγματα μπουν στη σωστή χρονολογική σειρά, αναφαίνονται ενδιαφέροντα θέματα που μας βοηθούν στο να καταλάβουμε πως δομήθηκε αυτή η θρησκεία.

Το Κατά Μάρκον εκτός λοιπόν του ότι είναι το αρχαιότερο και πρώτο ευαγγέλιο, είναι η πηγή για όλα τα επόμενα ευαγγέλια της Καινής Διαθήκης, αλλά και αρκετά από τα Απόκρυφα. Δεν είναι διαφορετικές απόψεις των ίδιων θεμάτων, αλλά δόμηση του ενός πάνω στο άλλο και επέκτασή του. Το Κατά Ματθαίον «διορθώνει» τον “Μάρκο”, προσθέτοντας πολύ υλικό που οδηγεί στην επανερμηνεία του, ως ένα ευαγγέλιο που τηρεί την Τορά, το αντίθετο δηλαδή από το μήνυμα του “Μάρκου”. Στην ουσία το Κατά Ματθαίον και το Κατά Λουκάν είναι αναδιατυπώσεις του Κατά Μάρκον, με πρόθεση να υποκαταστήσουν τον “Μάρκο” στις κοινότητες που απευθύνονται. Το Κατά Ιωάννην τώρα χρησιμοποιεί τον “Μάρκο” με δικό του τρόπο, με δικά του λόγια, τροποποιώντας τον όπου τον βόλευε, ή αντιφάσκοντας για να αλλάξει το μήνυμα του. Με τον ίδιο τρόπο το Κατά Ιωάννην χρησιμοποιεί το Κατά Λουκάν και όπως έχουμε δει και απόκρυφα κείμενα, εδώ όμως σκόπιμα αλλοιώνει περισσότερο το μήνυμά του. Κάποια από αυτά τα θέματα, αυτά του Κατά Ιωάννην ειδικά, τα είδαμε εδώ και σε συνέχειες …
Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »

Έχουμε δείξει σε επανάληψη την πλήρη έλλειψη ιστορικών στοιχείων για την ύπαρξη του Ιησού των Ευαγγελίων. Η έλλειψη στοιχείων, μολονότι περίεργη, τη στιγμή μάλιστα που έγιναν προσπάθειες αυτή να δημιουργηθεί με πλαστογραφίες κ.λπ, δεν σημαίνει απαραίτητα την ανυπαρξία κάποιου Ιησού που θα μπορούσε να έχει κάποια σχέση με τα Ευαγγέλια. Σήμερα όμως θα δούμε ένα μεγάλο αλλά ιδιαίτερο θέμα, ότι αυτός δεν ήταν καν απαραίτητος και η συσκότιση των διαφόρων πρωτοχριστιανικών ιδεολογιών που έγινε από το δημιουργηθέν αφήγημα που επικράτησε, είναι ύποπτη.

Στις δύο αναρτήσεις που ακολουθούν θα διαπιστώσουμε το πως πιθανόν πρωτοξεκίνησε ο Χριστιανισμός σαν μια όλο και πιο διακριτή αίρεση του Ιουδαϊσμού. Σε αυτή θα δούμε το υπόβαθρο και την χρήση οραμάτων για την επικοινωνία με τον Ιησού και στην επόμενη, το πως από τα οράματα προήλθε η ιστόρηση του Ιησού στο πρώτο Ευαγγέλιο.

Για τον Ιουδαϊσμό και τις αρχαιολογικές ανακαλύψεις έχουμε μιλήσει εδώ, δηλαδή φαίνεται να δημιουργείται μέσα με τέλος του δεύτερου αιώνα π.κ.χ. Ενώ για το πως γράφηκε σε στρώματα η Παλαιά Διαθήκη μέσα σε ένα πολυθεϊστικό Ισραήλ, πάνω στην οποία στηρίχθηκε ο Ιουδαϊσμός όταν κυριάρχησε, έχουμε αναφερθεί εδώ. Ο Χριστιανισμός εμφανίζεται ιστορικά τον δεύτερο αιώνα κ.χ., και μάλιστα περισσότερο στον Πόντο και την Βιθυνία, πράγμα περίεργο, αλλά έχουμε κείμενά του όπως θεωρείται από τον πρώτο αιώνα, σαν μια αίρεση του ιουδαϊσμού, η οποία εκλογικεύει διαφορετικά από τους φαρισαίους την αδιαφορία του Γιαχβέ για τη καταστροφή των Εβραίων που έγινε το 70 και αργότερα το 135/6 κ.χ. Η διαφορετική αυτή θεώρηση, όπως τελικά διαμορφώθηκε, ήταν ότι ο Μεσσίας που περίμεναν οι Εβραίοι ήρθε μεν, αλλά δεν τον πίστεψαν και τον σκότωσαν, γιατί ήταν διαφορετικός από έναν επίγειο ηγέτη όπως τον φανταζόντουσαν.

Σήμερα λοιπόν υπάρχουν δύο εκδοχές για τις απαρχές της θρησκείας αυτής …
Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »

Το ευαγγέλιο με την ονομασία Κατά Μάρκον, δεν γράφηκε από κανέναν ευαγγελιστή Μάρκο, είναι ανώνυμο και πλαστογραφημένο στο όνομα του Μάρκου θεωρούμενου ακολούθου του Πέτρου, γράφηκε μετά το 70 κ.χ. μακρυά από την Ιουδαία και αγνοεί την γεωγραφία της και αρκετά από τα έθιμά της. Είναι όμως το πρώτο και βασικό Ευαγγέλιο, το οποίο όλα τα υπόλοιπα αντέγραψαν, διόρθωσαν ή και διέστρεψαν. Είναι και το πρώτο κείμενο που προσπαθεί να ιστορήσει τον Ιησού που πρωτοβλέπουμε στις Επιστολές του Παύλου, στις οποίες η ιστορικότητά του είναι θολή όπως έχουμε δει. Μάλιστα θεωρείται το λιγότερο φανταστικό και πιο πραγματιστικό ευαγγέλιο και θα δούμε αν αυτό ισχύει και σε τι βαθμό.

Έτσι, είναι σημαντική η μελέτη του όπως έχουμε δει και στη δημοσίευση για τον Σιναϊτικό Κώδικα, στον οποίο έχουμε την πιο παλιά και πλήρη μορφή που υπάρχει, στο να καταλάβουμε πως ξεκίνησε ο Χριστιανισμός.

Το παρακάτω κείμενο είναι μετάφραση του αντίστοιχου κειμένου του Richard Carrier με τίτλο: All the Fantastical Things in the Gospel according to Mark 30/7/2024 με ελάχιστες τροποποιήσεις.

Τα σχόλιά μου σε αγκύλες …
Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »