Πάρε-Δώσε

Ως απολογητές καλούνται αυτοί που υπερασπίζονται τις δοξασίες τους, ερχόμενοι αντιμέτωποι και προσπαθώντας ν’ αντικρούσουν όσους τις αμφισβητούν. Στη θέση αυτή, βρέθηκαν από τους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού, διάφοροι άνθρωποι της Εκκλησίας (ιερείς, εκκλησιαστικοί συγγραφείς κ.ά.), οι επονομοζόμενοι «χριστιανοί απολογητές», όταν η «αλήθεια» του Χριστιανισμού αμφισβητήθηκε, αλλά και διακωμωδήθηκε εντόνως, από σφοδρούς επικριτές της νέας θρησκείας που ερχόταν σε ευθεία σύγκρουση με την ελληνική κοσμοθεωρία και την απλή λογική, όπως φιλόσοφους, σαν τον Κέλσο και τον Πορφύριο, ή τον αυτοκράτορα Ιουλιανό.

Εκ πρώτης όψεως, η χριστιανική απολογητική εμφανίζεται ως ρητορικό όργανο, δηλαδή όργανο του προφορικού και γραπτού λόγου, η χρήση του οποίου σκοπό έχει την αποσαφήνιση, προβολή και απόδειξη της υπέρτατης και εξ αποκαλύψεως αληθείας των «θέσεων» της χριστιανικής θρησκείας και συνεπώς η ανθρωπότητα οφείλει να την αποδεχθεί και όχι να την διώκει. Παρά ταύτα όμως, η χριστιανική απολογητική παρακάμπτει πλήρως την λογική συνδιαλλαγή και κατά βάθος και ουσία δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα τέχνασμα, μια σοφιστικοειδής (και όχι σοφιστική) τεχνική η οποία χρησιμοποιεί διάφορα τεχνάσματα, γενικολογίες, παραπλανητικές απαντήσεις, κόλπα και παρόλες, σοφιστείες, τρικλοποδιές, εντυπώσεις, μορφασμούς, διάφορα σχήματα λόγου, μπερδέματα, κατάργηση ή διαστροφή της λογικής με λογικά σφάλματα και άλματα, κατάργηση της κριτικής, συσκότιση της Ιστορίας, παραποίηση γεγονότων και δεδομένων, κ.λπ. για να:

1. Δικαιολογεί με κάθε μέσο κάθε λάθος, αυθαιρεσία, αντίφαση και παραλογισμό που υπάρχει εντός της χριστιανικής πίστεως.
2. Να συγκρατεί τα θύματα των αδαών ή ημιμαθών και εξαθλιωμένων πιστών στις αγκάλες της χριστιανικής πίστεως και να αρπάζει εντός αυτών τους επιπολαίους και εκείνους που δεν έχουν καμία διάθεση για έρευνα, λογική εξέταση και κρίση.
3. Να χρησιμοποιεί τη γκρίνια, την ικεσία και κάθε άλλο παρόμοιο μέσο για να προκαλεί την ανοχή, την συμπάθεια, τον οίκτο, κ.λπ., των μη χριστιανών, αντιπάλων και μη, ώστε η χριστιανική θρησκεία να καρπούται ειρηνική συνύπαρξη όταν ήταν αδύνατη κατά τους τρεις πρώτους αιώνες.
4. Να δικαιολογεί κάθε είδους βία, νοθεία και καταστροφή που ήταν προς όφελός της όταν έγινε ισχυρή από τον «Μέγα» Κωνσταντίνο και μετά.
5. Να επιδεικνύει ψευδόμενη κάποιες ηθικές αρχές, τελετουργίες, μυστήρια, κ.λπ., ως χριστιανικές πρωτοτυπίες, ενώ όλα αυτά προϋπήρχαν σε πάρα πολλές προηγούμενες θρησκείες, διδασκαλίες, φιλοσοφικές τάσεις και σχολές. Μεταξύ αυτών ήταν οι: Νεοπυθαγόρειοι, νεοπλατωνικοί, στωικοί, σοφιστές, θεραπευτές της Αιγύπτου, γνωστικοί, ζωροάστρες, μιθραϊστές, γυμνοσοφιστές (βουδιστές, ινδουιστές), η σχολή του Εβραίου γραμματοδιδασκάλου Χιλέλ του Πρεσβυτέρου (παππού του Γαμαλιήλ των Πράξεων των Αποστόλων 5: 33-41), διάφοροι άλλοι Εβραίοι ραβίνοι, κ.ά.
6. Να καυχάται για κοινωνικούς άθλους του Χριστιανισμού, τους οποίους ουδέποτε διέπραξε, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται: Η κατάργηση της δουλείας, η καλυτέρευση της κοινωνικής θέσεως της γυναίκας, η απεμπόληση μυθολογιών και δεισιδαιμονιών ως ψεύδη, κ.λπ. …
Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »

Ένα απ’ τ’ «ακλόνητα» επιχειρήματα των χριστιανών -και γενικά των οπαδών θρησκειών όπου υπάρχει το δίπολο Παράδεισου και Κόλασης- που ενισχύει την «πίστη» τους στον φανταστικό φίλο τους που τον ονομάζουν «Θεό», είναι η υπόθεση του Γάλλου μαθηματικού Μπλεζ Πασκάλ, που συνοψίζεται ως εξής: «Δεν μπορούμε να αποδείξουμε ότι υπάρχει Θεός. Αλλά αν υπάρχει Θεός, τότε ο πιστός θα κερδίσει τα πάντα (θα πάει στον Παράδεισο) και ο άπιστος θα χάσει τα πάντα (θα πάει στην Κόλαση). Εάν πάλι Θεός δεν υπάρχει, τότε ο πιστός δεν χάνει τίποτα και ο άπιστος δεν κερδίζει τίποτα. Έτσι λοιπόν, με το να πιστεύουμε στον Θεό έχουμε τα πάντα να κερδίσουμε και τίποτα να χάσουμε».

Καλύτερη ομολογία ιδιοτελούς και ανειλικρινούς πίστεως, δεν θα μπορούσαμε να βρούμε. Διότι τι μας λέει εδώ ο Πασκάλ; Ότι οι θρήσκοι πιστεύουν από ανάγκη και μόνο. Πιστεύουν, μόνο και μόνο επειδή βλέπουν να αιωρείται πάνω απ’ τα κεφάλια τους η «δαμόκλειος σπάθη» του μπαμπούλα που έχουν επινοήσει οι απατεώνες της θρησκείας, και λέγεται «Κόλαση». Μας λέει εμμέσως πλην σαφώς, πως τίποτε αυθόρμητο δεν έχει η υποτιθέμενη πίστη τους. Πως είναι καθαρός υπολογισμός. Μας λέει δηλαδή, πως αν υπήρχε η βεβαιότητα στο μυαλό των «πιστών», πως δεν υπάρχει Θεός, τότε ίσως, να μην ήταν και τόσο…«ηθικοί». Στην ουσία υποστηρίζει πως ο άνθρωπος είναι ένα ανήθικο πλάσμα, που μόνο η πίστη και η αφοσίωση στον «Πανάγαθο» Θεό, μπορεί να τον μεταμορφώσει σε ηθικό στοιχείο.

Κάποιος που έχει ρίξει έστω και μια γρήγορη ματιά στην Αγία Γραφή και ειδικότερα στην Παλαιά Διαθήκη, δικαίως θα αναρωτηθεί: Πως είναι δυνατόν να γίνεται τιμητής της ηθικής, η πιο αιμοβόρα, εκδικητική και ανήθικη μορφή των «ιερών» γραφών, που ονομάζεται «Θεός» (ή ακριβέστερα, Γιαχβέ); Γιατί αξίζει λατρείας και θαυμασμού ένα τόσο μοχθηρό ον; Και δεν μπορεί κανείς να μην επισημάνει το γεγονός, ότι ο Πασκάλ βάζει έναν αστερίσκο για την ύπαρξη του Θεού, αλλά θεωρεί ως δεδομένα τα -επίσης ανύπαρκτα- «δημιουργήματά» του, που ονομάζονται Παράδεισος και Κόλαση.

Ο Πασκάλ και όσοι ενστερνίζονται τον συλλογισμό του, «αμελούν» να διερωτηθούν το εξής: Τι θα γίνει με όσους δεν είχαν την «τύχη» να λάβουν γνώση της υπάρξεως του «Παντογνώστη», όπως οι φυλές ιθαγενών που εξακολουθούν μέχρι και σήμερα να ζουν σε πρωτόγονη κατάσταση, και οι οποίοι δεν πίστευαν σ’ αυτόν, όχι από πεποίθηση, αλλά από άγνοια; Τι προβλέπεται γι’ αυτούς, αλλά και για όσους έζησαν πριν το 6.000 π.Χ. που τοποθετούν οι Ιουδαιοχριστιανοί την δημιουργία του σύμπαντος απ’ τον «Ύψιστο»; (Να θυμίσουμε, πως όσον αφορά την Γη, έχει αποδειχθεί επιστημονικά πως έχει ηλικία τουλάχιστον 4.5 δισεκατομμυρίων ετών).

Υποστηρίζει ο Πασκάλ και οι συν αυτώ, πως ο «πιστός» δεν έχει να χάσει τίποτε στην περίπτωση που δεν υπάρχει Θεός. Λάθος. Ο «πιστός» έχει χάσει το νόημα και την χαρά της ζωής του, ζώντας μέσα στον φόβο και το άγχος του μην χάσει το εισιτήριο για τον ανύπαρκτο Παράδεισο (τον οποίο κατά πάσαν πιθανότητα, δεν θα επισκεφθεί ούτως ή άλλως καθώς οι «ιερές» γραφές θέτουν κι ορισμένες πολύ «σοβαρές»…προϋποθέσεις). Θυσιάζει μια πραγματική ζωή, για να ζήσει μια φανταστική. Θέτει ανόητους και γελοίους φραγμούς στη ζωή του για ν’ αποφύγει την επίσης ανύπαρκτη Κόλαση, επειδή κάποιοι αμόρφωτοι και απολίτιστοι γιδοβοσκοί πριν 3.000 χρόνια, καθώς και μερικοί επιτήδειοι (βλέπε «Πατέρες» της Εκκλησίας), αιώνες αργότερα, θεσμοθέτησαν τον σκοταδισμό τους και τον επέβαλλαν ως υπέρτατη αλήθεια και ιδανικό.

Κι επιτέλους, ας απαντήσει και κάποιος -ιδίως η Εκκλησία που έχει «απαντήσεις» για όλα- στο «ανόητο» εύλογο ερώτημα: Τον «Δημιουργό» ποιος τον δημιούργησε;

Στην ενημερωτική εκπομπή τού Βρετανού ορθολογιστή και επιστήμονα Ρίτσαρντ Ντόκινς (γνωστός κι από το βιβλίο του «Η περί Θεού αυταπάτη»), «Η αιτία παντός κακού» (The root of all evil), γίνονται αναφορές στον παραλογισμό τής τυφλής θρησκευτικής πίστης και στην επίδραση τής θρησκείας στον ψυχικό κόσμο τών παιδιών, τα οποία απ’ την τρυφερή τους ηλικία εκπαιδεύονται ως πιστοί. Ο Ντόκινς συνομιλεί με φανατικούς χριστιανούς και Εβραίους με αναφορές στα θρησκευτικά εγκλήματα, στην απόσταση μεταξύ θρησκείας και επιστήμης κ.ά. Δεν παραλείπεται επίσης η αναφορά στις επιλεκτικές ερμηνείες της Αγίας Γραφής και στο πως φτάνει να διαμορφώνει πρότυπα ηθικής.

Η εκπομπή αποτελείται από δύο μέρη …
Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »

Απέναντι στις δογματικές «αλήθειες» των διάφορων θρησκειών και ειδικότερα του Χριστιανισμού, τα επιχειρήματα που τις καταρρίπτουν είναι πάμπολλα και ατράνταχτα. Αν και για μερικές απ’ αυτές τις «αλήθειες» δεν χρειάζονται καν επιχειρήματα, καθώς οι εξελίξεις πάνω στην επιστήμη και στις συνεχόμενες ανακαλύψεις της, έχουν οδηγήσει την θρησκεία και την Εκκλησία στην ουρά αυτών των εξελίξεων, όσο κι αν προσπαθεί με διάφορες θεαματικές κωλοτούμπες να συμμαζέψει τ’ ασυμμάζευτα και να εξηγήσει τ’ ανεξήγητα (βλέπε π.χ. «Ευφυής Σχεδιασμός»). Ίσως πολλοί να συμφωνούν, ότι η διακωμώδηση και η παρωδία της θρησκείας, είναι πολλές φορές πολύ πιο αποτελεσματικές απ’ ότι τα ίδια τα λογικά τα επιχειρήματα, γιατί ακριβώς χτυπάνε τον θρησκευτικό παραλογισμό, όχι με τον ορθολογισμό, αλλά με…παραλογισμό. Κάτι σαν την ομοιοπαθητική ας πούμε. Κατά το σχετικά πρόσφατο παρελθόν, δεν ήταν λίγες οι «θρησκείες» που γεννήθηκαν, διανθισμένες φανερά από μια διάθεση αστεϊσμού και σάτιρας, με μοναδικό σκοπό να καταδείξουν το γελοίον του πράγματος. Ας γνωρίσουμε μερικές απ’ αυτές…

Τσαγιέρα του Ράσελ (Russell’s Teapot)
Η «Τσαγιέρα του Ράσελ», συχνά αποκαλούμενη και «Θεϊκή» ή «Επουράνια Τσαγιέρα», είναι μία μεταφορά που χρησιμοποίησε ο φιλόσοφος Μπέρτραντ Ράσελ (1872-1970), σύμφωνα με την οποία το βάρος της απόδειξης το φέρει αυτός που κάνει τον ισχυρισμό, και όχι αυτός που προσπαθεί να τον καταρρίψει. Χρησιμοποιείται κυρίως ως επιχείρημα για τη μη-ύπαρξη του Θεού από τους σκεπτικιστές.

Σε ένα αδημοσίευτο άρθρο του περιοδικού «Illustrated», το 1952, με τίτλο «Is there God?» (Υπάρχει Θεός;), ο Ράσελ έγραψε:
«Αν έλεγα ότι μεταξύ Γης και Άρη υπάρχει μία πορσελάνινη τσαγιέρα σε ελλειπτική τροχιά γύρω από τον ήλιο, κανείς δεν θα μπορούσε να διαψεύσει τον ισχυρισμό μου, αρκεί να προσέθετα ότι η τσαγιέρα είναι τόσο μικρή, που δεν θα μπορούσαν να την ανιχνεύσουν ούτε τα πιο ισχυρά τηλεσκόπιά μας.

Όμως, αν στη συνέχεια έλεγα ότι, αφού ο ισχυρισμός μου δεν μπορεί να διαψευστεί, θα ήταν ασυγχώρητη απρέπεια να τον αμφισβητούμε με την λογική μας, τότε οι περισσότεροι δικαίως θα θεωρούσαν ότι έλεγα ανοησίες.

Αν όμως η ύπαρξη μιας τέτοιας επουράνιας τσαγιέρας αναφερόταν σε πανάρχαια βιβλία, και διδασκόταν ως ιερή αλήθεια κάθε Κυριακή, και ενσταλαζόταν στα μυαλά μικρών παιδιών σε όλα τα σχολεία, τότε ακόμα και ο παραμικρός δισταγμός, θα ήταν τέτοιο δείγμα εκκεντρικότητας, που σε φωτισμένους καιρούς θα απέφερε στον αμφισβητία το επίζηλο προνόμιο της ψυχιατρικής φροντίδας, ενώ σε πιο πρώιμη περίοδο την Ιερά Εξέταση».

Ο άθεος συγγραφέας και επιστήμονας Ρίτσαρντ Ντόκινς, στο βιβλίο του «Ο εφημέριος του Διαβόλου» (A Devil’s Chaplain), χρησιμοποίησε την «Τσαγιέρα του Ράσελ» ως εξής:
«Ο λόγος που οι υπάρχουσες οργανωμένες θρησκείες εισπράττουν απερίφραστη εχθρότητα είναι ότι, σε αντίθεση με την πίστη στην “Τσαγιέρα του Ράσελ”, έχουν ισχύ, επιρροή, απαλλάσσονται από φόρους και προπαγανδίζονται συστηματικά σε παιδιά πολύ νεαρά για να αντιδράσουν και να προστατευθούν. Tα παιδιά δεν είναι υποχρεωμένα να απομνημονεύουν τρελά βιβλία για τσαγιέρες στα χρόνια που διαπλάθεται η προσωπικότητά τους. Κρατικά επιχορηγούμενα σχολεία δεν αποκλείουν παιδιά των οποίων οι γονείς προτιμούν τσαγιέρες με άλλο σχήμα. Οι “τσαγιεροπιστοί” δεν λιθοβολούν “τσαγιεροάπιστους”, “τσαγιεροαιρετικούς” και “τσαγιεροβλάσφημους” μέχρι θανάτου. Οι μητέρες δεν απαγορεύουν στα παιδιά τους να παντρεύονται άτομα, των οποίων οι γονείς πιστεύουν σε τρεις τσαγιέρες αντί για μία. Οι άνθρωποι που βάζουν πρώτα το γάλα δεν επιτίθενται σ’ αυτούς που βάζουν πρώτα το τσάι…». …
Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »

Όπως δεν είναι τίποτα καινούργιο στον Χριστιανισμό, έτσι δεν είναι καινούργιο και το φαινόμενο της λατρείας των ιερών λειψάνων η οποία θεωρείται στοιχείο της λατρείας των μαρτύρων και των αγίων, και θα παίξει μεγάλο ρόλο στη ζωή των πιστών χριστιανών για δύο ολόκληρες χιλιετίες.

Ιερά λείψανα υπήρχαν από θεούς και ήρωες. Ήδη οι «πρωτόγονοι» διατηρούσαν λείψανα ανθρώπων που είχαν ανώτερες δυνάμεις, συγγενών, φυλάρχων, πολεμιστών, εχθρών, όπως παραδείγματος χάρη τα κρανία που αποκτούσαν οι κυνηγοί κεφαλών. Ή φόραγαν τα λείψανα ως φυλαχτό. Η λατρεία των λειψάνων βασίζεται στην πίστη ότι μέσα στους ήρωες, τους προφήτες, τους μεσσίες· και τους αγίους δρα μια ιδιαίτερη δύναμη η οποία παραμένει ενεργή και μετά το θάνατο τους. Ευρεία λατρεία λειψάνων υπήρχε σε αρκετές προχριστιανικές «ανώτερες θρησκείες».

Στον Ινδουισμό, λείψανα έχουν μόνο μερικές μεταρρυθμιστικές αιρέσεις, οι ραντασβάμις τα ρούχα αρχαίων γκουρού, οι καμπιρπάνθις τις παντόφλες του δασκάλου τους. Αντιθέτως, στον Ζαϊνισμό ή τον Βουδισμό αυτή η λατρεία είναι πολύ ανεπτυγμένη. Λατρεύονται υπολείμματα του σώματος βουδιστών αγίων (sharirika) και χρηστικά αντικείμενα (paribhogika). Και η στάχτη και τα οστά του Βούδα, όπως αργότερα εκείνα πολλών χριστιανών αγίων, μοιράστηκαν ανάμεσα στους κοσμικούς οπαδούς του, σε πολλούς τόπους των Ινδιών εξέθεταν τα δόντια του, τα μαλλιά του, το ραβδί, το παγούρι, όπως και λείψανα των μαθητών του. Σήμερα ακόμη η πόλη Κάντι της Κεϊλάνης ισχυρίζεται ότι έχει στην κατοχή της ένα δόντι του Βούδα (μήκους 5 εκ.), η παγόδα Σουέ Ντάγκον στη Ρανγκούν (Βιρμανία) οχτώ τρίχες του Γκαουτάμα μαζί με ό,τι άφησαν οι μυθικοί προγονοί του. Πολλά τζαμιά διατηρούν τις τρίχες από το γένι του
Μωάμεθ σε γυάλινα μπουκάλια. Αλλά και στον κινέζικο Βουδισμό διατηρούν ιερά οστά, όπως και πλήθος άλλων πραγμάτων που φτάνουν μέχρι μικροσκοπικούς κόκκους σκόνης πτωμάτων.

Ο Ιουδαϊσμός δεν έχει λατρεία λειψάνων. Πώς θα μπορούσε να αναπτυχθεί σ’ ένα λαό, στον οποίο η «Αγία Γραφή» (Δ’ Μωυσής 19,11 κ.εξ.) επιτάσσει: «Όποιος αγγίξει νεκρό, θα είναι ακάθαρτος για εφτά ημέρες». Όποιος μάλιστα δεν καθαριστεί την τρίτη και την έβδομη ημέρα, «όποιος μολύνει και την κατοικία του Κυρίου», «πρέπει να αποκόπτεται από το λαό του Ισραήλ». Ωστόσο η καθολική θεολογία βρίσκει στην Παλαιά Διαθήκη, εκτός πολλών άλλων χριστιανικών στοιχείων, και τη λατρεία των λειψάνων, π.χ. στα σημεία: «Τα κόκκαλα του Ιωσήφ, τα οποία έφεραν τα παιδιά του Ισραήλ από την Αίγυπτο, τα έθαψαν στην πόλη Συχέμ…». Ή «Τα οστά τους (των δικαίων) ας αναδώσουν νέα ζωή από τον τόπο τους» (Σοφ. Σειρ. 46, 12).

Η μαγεία των χριστιανικών λειψάνων έχει επομένως τόση σχέση με τον Ιουδαϊσμό, όση και με τον Ιησού και τους Αποστόλους του. Αντιθέτως υπάρχουν εκπληκτικές ομοιότητες με μια ευρέως διαδεδομένη ειδωλολατρική λατρεία.

Για τους Έλληνες, οι ήρωες ήταν οι γενναίοι του πανάρχαιου παρελθόντος, νικητές σε μάχες, σε αγωνίσματα, ήταν ηγεμόνες, βασιλείς, τις περισσότερες φορές μυθικά πρόσωπα τα οποία ωστόσο σχεδόν όλοι θεωρούσαν πραγματικούς ανθρώπους. Σε αυτούς απέδιδαν την ίδρυση ναών και πόλεων, όλους τους σημαντικούς θεσμούς· σε αυτούς απέδιδαν την καταγωγή τους γένη ευγενών, ο Όμηρος τους ύμνησε και παντού πίστευαν ότι είχαν στην κατοχή τους τα λείψανα τους. Καθώς μάλιστα είχαν και τάφους θεών, του Δία, του Ουρανού, του Διόνυσου, του Απόλλωνα και άλλων, γνώριζαν και λάτρευαν φυσικά και πλήθος μνημείων ηρώων, θρυλικούς τάφους, πηγές, δέντρα, πέτρες, σπήλαια τα οποία έδειχναν οι ξεναγοί.

Τα λείψανα των ηρώων τα διατηρούσαν συνήθως σε τάφους που συχνά ήταν και ο αποκλειστικός τόπος λατρείας τους. Κι όπως έκαναν αργότερα οι χριστιανοί με τα οστά των αγίων τους, έτσι ενταφίαζαν ήδη οι Έλληνες τα οστά των ηρώων τους σε διακεκριμένες θέσεις, παραδείγματος χάρη στο κέντρο της πόλης, αν και κατά τα άλλα δεν έθαβαν σχεδόν καθόλου νεκρούς μέσα στην πόλη λόγω του κινδύνου της μόλυνσης. Κι αν ανέχονταν ακόμη λιγότερο να τους θάβουν στα ιερά, πάλι αποτελούσαν οι ήρωες εξαίρεση, αφού υπήρχαν πολλοί ναοί ή άλση ναών με τάφους ηρώων, ως επί το πλείστον μυθικών, αλλά και ιστορικών προσώπων Ωστόσο, στην ειδωλολατρική αρχαιότητα η λατρεία των σαρκικών λειψάνων ήταν σχεδόν πάντα ταφική λατρεία· μόνο σε μερικές εξαιρετικές περιπτώσεις διατηρούσαν οστά ηρώων εκτός τάφου, σε λειψανοθήκη, παραδείγματος χάρη στην περίπτωση της Ευρώπης στην Κρήτη. Και τα οστά του Πέλοπα στην Ολυμπία και του Τάνταλου στο Άργος αναπαύονταν σε ορειχάλκινο δοχείο. Πάντως, τα περισσότερα τμήματα λειψάνων ήταν τις πιο πολλές φορές σε τάφο. Και όπως η ηρωολατρεία, έτσι και η χριστιανική λατρεία λειψάνων ήταν αρχικά ταφική λατρεία. Οι μάρτυρες των πρώτων αιώνων θάβονταν από τους χριστιανούς σε τάφους και λατρεύονταν εκεί. Χωρίς τάφο κάποιου μάρτυρα δεν υπήρχε λατρεία. Όπως και στους ειδωλολάτρες, έτσι και στους χριστιανούς λειψανοθήκη ήταν αρχικά η σαρκοφάγος. Είτε την τοποθετούσαν στον τάφο είτε παρέμενε θεατή στη θολωτή είσοδο του τάφου, ώστε οι περαστικοί μπορούσαν να τη δουν και να την αγγίξουν, όπως συνέβαινε και σε πολλά ειδωλολατρικά ηρώα.

Στην ηρωολατρεία όπως και στην αγιολατρεία απεικόνιζαν τους τιμώμενους συχνά σε νομίσματα, αν και τους αγίους μόλις κατά τον Μεσαίωνα. Κι όπως οι χριστιανοί έπαιρναν συχνά ονόματα αγίων, ιδιαίτερα από τα τέλη του 3ου αιώνα και μετά, έτσι καθοριζόταν ήδη για τους ειδωλολάτρες η επιλογή ονόματος από κάποιο ήρωα. Ιδιαίτερη δύναμη περνάει μερικές φορές και στα αντικείμενα τα οποία χρησιμοποιούσαν οι ήρωες. Κι αυτή δύναμη μπορεί να μεταδοθεί περαιτέρω. Γενικά όμως κάνει ο ίδιος ο ήρωας θαύματα, ενώ στη χριστιανική πίστη θαύματα κάνουν και τα λείψανα, μεταδίδοντας τη δύναμη την οποία έχουν μέσα τους. Αυτό ισχύει ακόμη και για τμήματα λειψάνων. Όποιος αγγίξει τα οστά μάρτυρα, διδάσκει ο Άγιος Βασίλειος, αποκτά μέσω της δύναμης τους μερίδιο στην αγιοσύνη. Ωστόσο, τα αρχαία λείψανα δεν μοιράζονταν. Δεν εκχωρούνταν κομμάτια λειψάνων. Ούτε υπήρχε παραγωγή τεχνητών λειψάνων -αδιανόητο για τους Έλληνες. Και πρώτα από όλα δεν γνώριζαν καθόλου το εμπόριο λειψάνων, όπως το διεξήγαγαν οι χριστιανοί από τον 4ο αιώνα. Οι ειδωλολάτρες λάτρευαν τα σαρκικά λείψανα, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, στον τάφο. Θα το θεωρούσαν ασέβεια να διαταράξουν τη γαλήνη του νεκρού. Ναι μεν διαμέλισαν στην αρχαία Αίγυπτο τα οστά του θεού Όσιρη και τα σκόρπισαν στη χώρα -αλλά μόνο στον μύθο. Η μάλλον μοναδική ιστορική εξαίρεση σε προχριστιανική εποχή, το σκόρπισμα των λειψάνων του Μένανδρου, ενός ηγεμόνα της Ινδίας της ελληνιστικής περιόδου, ενός βουδιστή, δεν αφορούσε το σκελετό αλλά την τέφρα.

Η πρώτη μαρτυρία για την αρχή της χριστιανικής λειψανολατρείας είναι η πολλαπλά πλαστογραφημένη αναφορά στο μαρτύριο του …
Ανάγνωση ολόκληρου του θέματος »