Καλώς ήρθατε στο Πάρε-Δώσε. Η σελίδα εμφανίζεται καλύτερα με 
emi am. σε 
Λάκης σε 
Σταύρος Βασδέκης σε 
θοδωρης μπαμπ σε 
geo σε 
Αθανάσιος Διάκος (1788-1821) – Ο μάρτυρας της Επανάστασης
Ημερομηνία δημοσίευσης: Πέμπτη, 22 Ιανουαρίου 2009 | Δημοσίευση από 
| (9.451 εμφανίσεις)
Ο Αθανάσιος Διάκος ήταν ηρωικός αγωνιστής και μάρτυρας κι ένας από τους πρωτεργάτες της Επανάστασης του 1821.
Γεννήθηκε γύρω στο 1788 (σύμφωνα με άλλη εκδοχή το 1782). Ο τόπος γέννησης του Αθανάσιου Διάκου, αποτελεί σημείο τριβής και διεκδικείται από δύο χωριά, την Άνω Μουσουνίτσα και την Αρτοτίνα. Και τα δυο, χωριά της Φωκίδος. Το βέβαιο είναι ότι ο Διάκος έλκει την καταγωγή του και στα δυο χωριά. Ο πατέρας του ήταν από την Μουσουνίτσα και η μητέρα του από την Αρτοτίνα.
Σημείο τριβής, αποτελεί και το πραγματικό επώνυμο του Διάκου. Αναφέρονται τα Μασαβέτας (γράφεται και Μασσαβέτας) και Γραμματικός. Από εκεί και πέρα υπάρχει μια αμφισβήτηση μεταξύ αρκετών ιστορικών, με στοιχεία που συχνά αντικρούονται μεταξύ τους, τόσο για το γενεαλογικό δέντρο του Διάκου, κυρίως απ’ την πλευρά του πατέρα του, όσο και για τον τόπο γέννησης και διαμονής του (παρατίθενται κάποιες γνώμες στο τέλος του κειμένου).
Το πιο πιθανό είναι, βάσει των στοιχείων, ότι ο Αθανάσιος Διάκος γεννήθηκε στην Αρτοτίνα και το κανονικό όνομα του πατέρα του ήταν Γεώργιος Γραμματικός.
Ο Διάκος ήταν εγγονός ενός ντόπιου Κλέφτη, του Νικόλαου Γραμματικού, ο οποίος σκοτώθηκε σε μάχη με τους Τούρκους. Ο πατέρας του Διάκου τότε, φοβούμενος για τη ζωή του, κατέφυγε σαν ψυχοπαίδι στον θείο του Αθανάσιο Γραμματικό, έναν εύπορο κάτοικο της Αρτοτίνας, ο οποίος ατύπως τον υιοθέτησε. Έτσι ο Γεώργιος Γραμματικός, εμφανίζεται και με το επώνυμο Ψυχογιός (περισσότερο παρατσούκλι, λόγω της άτυπης υιοθεσίας). Ο Γεώργιος Γραμματικός, όταν μεγάλωσε παντρεύτηκε την Χρυσούλα Καφούρου κι έκαναν 5 παιδιά μεταξύ των οποίων και τον Αθανάσιο Διάκο.
Αργότερα, όταν ο Αθανάσιος Γραμματικός πέθανε, ο πατέρας του Διάκου κληρονόμησε ένα κοπάδι πρόβατα και μια στάνη για να ζήσει την πολυμελή οικογένειά του. Η μοίρα όμως ήταν σκληρή με την οικογένεια. Οι Τούρκοι συνέλαβαν τον πατέρα του Διάκου να εφοδιάζει τους ξεσηκωμένους Κλέφτες με τρόφιμα. Έτσι οδήγησαν τόσο αυτόν όσο κι έναν εκ των αδερφών του Διάκου, τον Απόστολο, στο Παντρατζίκι Φθιώτιδος, την σημερινή Υπάτη, όπου τους κρέμασαν.
Κατατρομαγμένη η μάνα του Διάκου, πήγε το 12χρονο παιδί της και το εμπιστεύτηκε στους καλόγερους του μοναστηριού του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου κοντά στην Αρτοτίνα. Πέραν όμως του φόβου της μάνας, υπήρχε και μια ακόμη σκοπιμότητα. Μετά την οικονομική καταστροφή, η χειροτονία του νεαρού Θανάση επιβάλλονταν πλέον και για λόγους βιοποριστικούς, καθώς στα μοναστήρια, λόγω των ειδικών σχέσεων που είχαν αυτά με τους Τούρκους, ζούσαν πιο άνετα σε σχέση με τους υπόλοιπους υπόδουλους Έλληνες.
Εκεί ο Διάκος διδάσκεται από κάποιον μοναχό την Οκτώηχο και το Ψαλτήριο. Έγινε μοναχός σε ηλικία δεκαεπτά ετών και, λόγω της αφοσίωσής του στη χριστιανική πίστη και της ιδιοσυγκρασίας του χειροτονήθηκε διάκονος, με το ιερατικό όνομα «Άνθιμος» και κράτησε από τότε για επίθετό του τον ιερατικό του βαθμό (Διάκος).
Ο Διάκος περιγράφεται ως άτομο μετρίου αναστήματος, με ωραία μάτια και μακριά μαύρα μαλλιά, προσεγμένη ενδυμασία και σοβαρό βλέμμα, ιδιαίτερα ευκίνητος και γοργός στα πόδια, ενώ ήταν και άριστος στη σκοποβολή.
Ήταν διάκονος ακόμα, όταν κατά τη διάρκεια ενός γάμου στην Αρτοτίνα πυροβόλησε στον αέρα μαζί με άλλους χωρικούς που διασκέδαζαν. Από τους πυροβολισμούς εκείνους σκοτώθηκε ο γιος της Κουτσογιάννενας, από ισχυρή οικογένεια της Κωσταρίτσας, χωριού της Δωρίδας. Για το φόνο εκείνο θεωρήθηκε ένοχος ο Διάκος και καταδιώχτηκε.
Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, ο Διάκος σ’ αυτόν τον γάμο αναγκάστηκε αμυνόμενος να σκοτώσει έναν Τούρκο, όταν αυτός ένιωσε προσβεβλημένος που ηττήθηκε απ’ τον Διάκο σε επιτόπιο διαγωνισμό σκοποβολής.
[Η λαϊκή παράδοση αναφέρει πως όταν ο Αθανάσιος Διάκος ήταν μοναχός, ένας Τούρκος πασάς πήγε στο μοναστήρι με τα στρατεύματά του και εντυπωσιασμένος απ' την εμφάνιση του νεαρού μοναχού, του έκανε άσεμνες προτάσεις. Ο Διάκος προσβλήθηκε απ' τα λεγόμενα του Τούρκου (και την μετέπειτα πρόταση) και μετά από καβγά τον σκότωσε.]
Έτσι αναγκάστηκε να φύγει στα κοντινά βουνά και να γίνει Κλέφτης, καταφεύγοντας στο «λημέρι» του ξακουστού στη Δωρίδα Κλέφτη Τσαμ Καλόγερου, ανάμεσα στα Βαρδούσια και την Γκιώνα. Στην μάχη της Ζελίστας, ο Διάκος σκότωσε με ένα κλαδί έναν Τούρκο και του πήρε τον οπλισμό του, κατακτώντας έτσι και τον τίτλο του Κλέφτη. Παρ’ όλη την παλληκαριά του όμως, φαίνεται ότι η χριστιανική του πίστη τον ήλεγχε ακόμη κι έτσι, νομίζοντας πως ο φόνος ξεχάστηκε, επιστρέφει στο μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη, όπου και διαμένει για έναν χρόνο (συνολικά καλογέρεψε για 12 χρόνια). Μετά από προδοσία όμως, ανήμερα Δεκαπενταύγουστο, την ώρα του πανηγυριού τον συνέλαβαν. Σιδηροδέσμιος οδηγήθηκε στο Λιδωρίκι, όπου ο Φερχάτ πασάς διέταξε να κρεμαστεί την επόμενη μέρα. Το βράδυ, ο Διάκος κατάφερε να δραπετεύσει με την βοήθεια του Κλέφτη Καφέτσου.
Επειδή ο Τσαμ Καλόγερος είχε σκοτωθεί, το απόσπασμά του χωρίστηκε σε τρία μικρότερα αποσπάσματα. Ο Διάκος είχε διασυνδεθεί με τον Γούλα Σκαλτσά, έναν συχωριανό του από την Αρτοτίνα και έγινε πρωτοπαλίκαρό του. Όταν ο Σκαλτσάς πήρε το αρματολίκι του Λιδωρικίου, ο Διάκος είχε στον έλεγχό του όλη την περιοχή από τον Μόρνο ως τα ορεινά της Ηπείρου, δείχνοντας σύντομα τα διοικητικά του προσόντα. Οι σχέσεις των δυο αντρών κράτησαν για λίγο. Ο Διάκος στην συνέχεια πήγε στα Σάλωνα (Άμφισσα), στον Κοσμά Σουλιώτη. Εκεί βρήκε ένα φιρμάνι του Αλή πασά που έλεγε να τον «χαλάσουν». Ο Σουλιώτης που του αποκάλυψε περιεχόμενο του φιρμανιού, τον συμβούλεψε να ζητήσει βοήθεια από τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, που εκείνον τον καιρό είχε καλές σχέσεις με τον Αλή πασά.
Οι δυο άντρες πράγματι συναντήθηκαν το 1814 κι ο Οδυσσέας Ανδρούτσος έπεισε τον Αλή πασά να μην εκτελέσει το φιρμάνι, τουναντίον να εντάξει τον Διάκο στο σώμα των «Τσοχανταρέων» (σωματοφυλάκων), στο οποίο προΐστατο ο ίδιος ο Ανδρούτσος.
Στα τέλη του 1818, ο Διάκος γίνεται πρωτοπαλίκαρο του Ανδρούτσου και μέλος της Φιλικής Εταιρίας, ενώ άρχισαν την προετοιμασία της Επανάστασης στη Λιβαδειά. Την απόφαση αυτή την πήρε μαζί με τους επισκόπους Ταλαντίου Νεόφυτο και Άμφισσας Ησαΐα, σε σύσκεψη που έκαναν στο μοναστήρι του Οσίου Λουκά.
Στα χρόνια που ακολουθούν και που καταλήγουν στην Επανάσταση του 1821, ο Διάκος είχε φτιάξει τη δική του ομάδα Κλεφτών.
Το 1820, όταν ο Αλή πασάς στασιάζει εναντίον της Οθωμανικής Πύλης, καλεί σε βοήθεια τον Ανδρούτσο κι αυτός ανταποκρίνεται, πηγαίνοντας στα Ιωάννινα. Τότε οι σχέσεις Διάκου και Ανδρούτσου ψυχραίνονται και οι τοπικοί άρχοντες της Λειβαδιάς, με την σύμφωνη γνώμη του εκεί πασά, τον εκλέγουν Αρματολό της Λειβαδιάς. Ο Διάκος παίρνει στο αρματολίκι του και τον 16χρονο ανηψιό του (από την αδερφή του Σοφία) Κωνσταντίνο Κούστα. Το παιδί αυτό θα βρεθεί δίπλα του σε όλη την υπόλοιπη ζωή του εώς και τον τραγικό του θάνατο.
Σύντομα μετά από το ξέσπασμα των εχθροτήτων, ο Διάκος κι ένας ντόπιος καπετάνιος και φίλος, ο Βασίλης Μπούσγος, οδήγησαν ένα απόσπασμα μαχητών στη Λειβαδιά με σκοπό την κατάληψη της.
Τη νύχτα της 28ης προς την 29η Μαρτίου οι επαναστάτες είχαν συγκεντρωθεί στον λόφο του Προφήτη Ηλία της Λιβαδειάς και όταν ο Τούρκος διοικητής Χασάν αγάς απέρριψε την πρόταση του Διάκου για παράδοση, άρχισε η επίθεση. Στις 31 Μαρτίου, μετά από τρεις ημέρες άγριας μάχης από σπίτι σε σπίτι, και το κάψιμο του σπιτιού του Μιρ Αγά (συμπεριλαμβανομένου του χαρεμιού), οι Τούρκοι που είχαν κλειστεί στον πύργο Ώρα, παραδόθηκαν και την 1η Απριλίου, σε πανηγυρική δοξολογία στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής Λιβαδειάς, οι επίσκοποι Σαλώνων, Ταλαντίου και Αθηνών ευλόγησαν την επαναστατική σημαία του Διάκου. Στην συνέχεια επιχειρεί να καταλάβει την Λαμία, που ήταν το διοικητικό κέντρο της περιοχής, καθώς και την Υπάτη. Δεν είχε όμως την απαιτούμενη βοήθεια και στήριξη από τον τοπικό οπλαρχηχό Μήτσο Κοντογιάννη, ο οποίος θεωρούσε ότι δεν είχε φτάσει ακόμη η ώρα για ξεσηκωμό και απέτυχε.
Ο Χουρσίτ πασάς, που πολιορκούσε στα Ιωάννινα τον Αλή πασά, έστειλε τον Κιοσέ Μεχμέτ και τον Ομέρ Βρυώνη με 8.000 πεζικό και 900 ιππείς (ενώ την άλλη μέρα προστέθηκαν κι άλλα 3.000 άτομα) να καταπνίξουν την επανάσταση στη Στερεά Ελλάδα και έπειτα να προχωρήσουν στην Πελοπόννησο, για να ματαιώσουν τα σχέδια του Κολοκοτρώνη για την Τριπολιτσά. Ο κίνδυνος για την επανάσταση ήταν μεγάλος.
Ο Διάκος και το απόσπασμά του, που ενισχύθηκαν από τους μαχητές οπλαρχηγούς Πανουργιά και Δυοβουνιώτη, αποφάσισαν να αποκόψουν την τούρκικη προέλαση στη Ρούμελη με την λήψη αμυντικών θέσεων κοντά στις Θερμοπύλες.
Αφού συσκέπτηκαν στο χωριό Κομποτάδες, στις 20 Απριλίου 1821, η ελληνική δύναμη των 1.500 ανδρών χωρίστηκε σε τρία τμήματα: ο Δυοβουνιώτης θα υπερασπιζόταν την γέφυρα του Γοργοποτάμου με 600 άνδρες, ο Πανουργιάς τα ύψη της Χαλκωμάτας με 500 άνδρες, και ο Διάκος την γέφυρα της Αλαμάνας με 500 άνδρες.
Στρατοπεδεύοντας στο Λιανοκλάδι, κοντά στη Λαμία, οι Τούρκοι διαίρεσαν γρήγορα τη δύναμή τους, επιτιθέμενοι το πρωί της 23ης Απριλίου. Η κύρια τούρκικη δύναμη επιτέθηκε στον Διάκο. Η άλλη επιτέθηκε στο Δυοβουνιώτη, του οποίου το απόσπασμα γρήγορα οδηγήθηκε σε οπισθοχώρηση, και η υπόλοιπη στον Πανουργιά, οι άντρες του οποίου υποχώρησαν όταν πληγώθηκε.
Έχοντας η πλειοψηφία των Ελλήνων υποχωρήσει, οι Τούρκοι συγκέντρωσαν την επιθετική τους ισχύ ενάντια στη θέση του Διάκου στη γέφυρα της Αλαμάνας. Βλέποντας ότι ήταν θέμα χρόνου προτού κατακλυστούν απ’ τον εχθρό, ο Μπούσγος, που πολεμούσε παράλληλα με τον Διάκο, του πρότεινε να υποχωρήσουν. Ο ψυχογιός του, βλέποντας τους άλλους να φεύγουν έφερε ένα άλογο στον Διάκο και τον παρότρεινε να φύγει κι αυτός.
Όμως ο Διάκος δεν δείλιασε και δεν έφυγε. «Δεν φεύγω» του απάντησε.
Θυμήθηκε ότι και ο Λεωνίδας άλλοτε, κάπου εκεί κοντά, δε φοβήθηκε τις μυριάδες των Περσών. «Αγίασε» με το αίμα του άλλη μια φορά τον ιερό εκείνο τόπο, όπου οι προσκυνητές θαυμάζουν την παλιά και τη νέα ανδραγαθία των Ελλήνων. Πολέμησε λοιπόν με πρωτοφανή ανδρεία και ανέστησε τις παλιές ένδοξες ημέρες των 300 του Λεωνίδα. Κι αυτός πλέον δεν είχε ούτε 300, αλλά μόνο 20-30 συμπολεμιστές του σε μια απελπισμένη μάχη σώμα με σώμα, λίγες ώρες πριν συντριβούν…
Η άνιση μάχη αρχίζει κι απ’ τους πρώτους νεκρούς που πέφτουν μπροστά του, είναι ο αδερφός του Κωνσταντίνος Μασαβέτας, τον οποίο ο Διάκος χρησιμοποιεί πλέον σαν ασπίδα στις επιθέσεις που δέχεται. Με μόνο 10 αγωνιστές που του έχουν απομείνει, μεταβαίνει στη θέση Μανδροστάματα της μονής Δαμάστας, όπου οχυρώνεται και πολεμά εκεί για μια ώρα περίπου.
Όλοι οι σύντροφοί του σκοτώνονται, εκτός απ’ τον ψυχογιό του. Ο ίδιος τραυματίζεται κι αφού πετάει το τουφέκι του που έχει σπάσει από την υπερβολική χρήση, όπως και το σπαθί του που το βρήκε βόλι κοντά στην λαβή, συνεχίζει να πολεμά και να αντιστέκεται, βαστώντας στο αριστερό χέρι την πιστόλα του. Οι Τούρκοι τον αναγνωρίζουν κι αφού τον περικυκλώνουν, τον συλλαμβάνουν ζωντανό, μες τα αίματα και τον οδηγούν στον Ομέρ Βρυώνη. Ο Ομέρ Βρυώνης σεβάσθηκε αρχικά τον ήρωα και δεν άφησε να τον σκοτώσουν επί τόπου.
Ο τελικός απολογισμός της μάχης της ημέρας εκείνης, ήταν περίπου 300 Έλληνες κι ελάχιστοι Τούρκοι νεκροί, ενώ αρκετοί ήταν οι τραυματίες.
Οι πασάδες, έχοντας αιχμάλωτους πλέον τον Διάκο και τον ψυχογιό του όδευσαν προς τη Λαμία (Ζητούνι). Χάριν της κενοδοξίας τους, έβαλαν τον Διάκο να περπατά μπροστά πεζός. Φοβούμενοι όμως σύντομα, μην τυχόν επιχειρήσει να διαφύγει τον έβαλαν να καθίσει σε ένα μουλάρι που είχε ελαφρά δεμένα το πόδια του για να μην μπορεί να τρέξει.
Την νύχτα της 23ης Απριλίου 1821, αφού έφτασαν στη Λαμία, τον ανέκριναν, παρόντος και του Χαλήλ μπέη, σημαίνοντα Τούρκου της Λαμίας, κοντά στην πλατεία Λαού, πλησίον του σημείου όπου θανατώθηκε τελικά ο Διάκος, ζητώντας να μάθουν στοιχεία για την Επανάσταση. Ο Διάκος άφοβα τους απάντησε ότι όλο το έθνος των Ελλήνων αποφάσισε να χαθεί ή να ελευθερωθεί.
Ο Ομέρ Βρυώνης, ο οποίος φέρεται να ήταν ελληνικής καταγωγής και δεν ήθελε τον θάνατο του Διάκου, καθώς τον γνώριζε από την αυλή του Αλή πασά και εκτιμούσε τις ικανότητές του, στην διάρκεια της συνοπτικής αυτής δίκης, του πρόσφερε τιμές, με αντάλλαγμα να παραιτηθεί του αγώνα και να προσχωρήσει στο τουρκικό στρατόπεδο, ασπαζόμενος τον ισλαμισμό. Ο Διάκος αρνήθηκε περήφανα.
Ο Μεχμέτ πασάς (συστράτηγος, αλλά ανώτερος του Ομέρ Βριώνη), θαυμάζοντας το θάρρος του Διάκου του είπε ότι είναι πρόθυμος να του παρέχει ιατρική περίθαλψη, αν ήθελε να τεθεί στην υπηρεσία του. Ο Διάκος απέρριψε την πρότασή του, λέγοντας «Δεν σε υπηρετώ. Αλλά και να σε υπηρετήσω, δε θα σε ωφελήσω». Ο Μεχμέτ πασάς τότε τον απείλησε ότι θα τον σκοτώσει. Αυτό δεν φαίνεται να πτόησε τον Διάκο που του απάντησε «Η Ελλάς έχει πολλούς Διάκους».
Την επόμενη μέρα, την 24η Απριλίου, ημέρα Κυριακή και κατόπιν επίμονης απαιτήσεως του Χαλήλ μπέη, εκδόθηκε απόφαση για θανατική ποινή με ανασκολοπισμό (σούβλισμα), καθώς όπως υποστήριζε, ο Διάκος είχε σκοτώσει πολλούς Τούρκους και θα έπρεπε να τιμωρηθεί παραδειγματικά.
Ο Χαλήλ μπέης μάλιστα, απαίτησε στο σημείο του μαρτυρίου να είναι παρών κι ο ανηψιός του Διάκου, ο 16χρονος Κωνσταντίνος Κούστας, έτσι ώστε, βλέποντάς τον ο Διάκος, να μην βασανίζεται μόνο σωματικά, αλλά και ψυχικά.
Αυτός που κοινοποίησε την σκληρή απόφαση στον Διάκο, του έδωσε να κρατά στα χέρια του και το εργαλείο του θανάτου του, λέγοντάς του να τον ακολουθήσει κρατώντας το. Αυτός αγανακτώντας το πέταξε κάτω και φώναξε σε μερικούς Αλβανούς που ήταν γύρω του, «Δεν βρίσκεται κάποιος να με σκοτώσει; Γιατί αφήνετε τους Ανατολίτες να με παιδεύουν; Εγώ κακούργος δεν είμαι» (σύμφωνα με άλλη εκδοχή, αυτό φέρεται να το είπε όταν τον σούβλιζαν).
Κάποιοι απ’ τον συγκεντρωμένο κόσμο του είπαν τότε να τουρκέψει για να σώσει το τομάρι του. Ο Διάκος γυρίζοντας προς αυτούς, τους απαντά, «Εγώ Γραικός εγεννήθηκα και Γραικός θ’ αποθάνω» (σύμφωνα με άλλη εκδοχή, αυτή η φράση ειπώθηκε ενώπιον του Ομέρ Βρυώνη, όταν του έκανε ανάλογη πρόταση, ενώ ποικίλουν και οι όροι, Ρωμιός ή Χριστιανός).
Οδεύοντας προς τον τόπο του μαρτυρίου, η παράδοση φέρει τον Διάκο να μονολογεί με πίκρα ατενίζοντας την ανοιξιάτικη φύση «Για ιδέ καιρόν που διάλεξεν ο χάρος να με πάρει. Τώρα π’ ανθίζουν τα κλαδιά και βγάν’ η γη χορτάρι».
Ο Διάκος τελικά οδηγήθηκε απέναντι από την καλύβα του γερο-Μπακογιάννη στην πλατεία Λαού, εκεί που βρίσκεται σήμερα το κενοτάφιο.
Πως όμως γινόταν ο ανασκολοπισμός από τους Τούρκους;
Μια λεπτομερής περιγραφή βρίσκεται στο Γαλλικό Grand Dictionnaire:
«To βασανιστήριο του διοβελισμού ένα από τα φοβερότερα εφευρήματα της ανθρώπινης θηριωδίας, είναι το σούβλισμα του κατάδικου σε ξύλινο πάσσαλο.
Ξαπλώνουν το θύμα καταγής μπρούμυτα με τα πόδια πολύ ανοικτά και τα χέρια δεμένα στην ράχη. Για να ακινητοποιηθεί εντελώς και να μη διαταράσσεται η εργασία του δημίου στερεώνεται στη ράχη του μελλοθάνατου ένα σαμάρι επάνω στο οποίο κάθεται ένας από τους βοηθούς του. Ο δήμιος, αφού προετοιμάσει την είσοδο με λίπος, πιάνει το παλούκι με τα δύο του χέρια και το μπήγει όσο βαθύτερα μπορεί και ύστερα το χτυπάει με κόπανο ώστε να εισχωρήσει πενήντα ή εξήντα εκατοστά. Ανασηκώνει τότε τον σουβλισμένο και το στερεώνει στο χώμα αφήνοντας το θύμα να ξεψυχήσει καρφωμένο. Καθώς ο δύστυχος δεν μπορεί να κρατηθεί από πουθενά το παλούκι βυθίζεται, εξαιτίας του βάρους του σώματος, όλο και πιο πολύ και τελικά βγαίνει ή από τη μασχάλη ή από το στήθος ή από το στομάχι. Κι ο θάνατος που θα τερματίσει το αποτρόπαιο μαρτύριο αργεί.
Αναφέρονται περιπτώσεις παλουκωμένων που έζησαν τρεις ημέρες σ αυτή την θέση. Η διάρκεια του βασανισμού εξαρτάται από την σωματική διάπλαση του ατόμου και την κατεύθυνση που δίνεται στον πάσαλο. Αυτό εξηγείται εύκολα. Από έναν εκλεπτυσμό της φρικαλέας θηριωδίας τους φροντίζουν μα μην είναι αιχμηρό το παλούκι αλλά αμβλύ και κάπως στρογγυλεμένο στην άκρη. Γιατί η αιχμή θα περνούσε τα όργανα κατά την διολίσθηση του παλουκιού και θα προκαλούσε τον άμεσο θάνατο. Η στρογγυλεμένη όμως απόληξη του πασσάλου παραμερίζει τα σπλάχνα, τα μετακινεί χωρίς να εισχωρεί στους ευαίσθητους ιστούς… παρά τους εφιαλτικούς πόνους που προκαλεί η συμπίεση των νεύρων η ζωή παραμένει για ορισμένο χρόνο. Γιατί είναι προφανές ότι αν το παλούκι, αντί να ακολουθήσει τον άξονα του σώματος, εισχωρήσει λοξά δεν θα βγει από το στέρνο ή την μασχάλη αλλά θα τρυπήσει το υπογάστριο. Κι έτσι αφού παραμείνει άθικτη η θωρακική χώρα και δεν πλήττονται βασικά όργανα η ζωή θα παραταθεί περισσότερο».
Παρ’ ότι ο ανασκολοπισμός του Διάκου είναι αδιαμφισβήτητος, εν τούτοις οι πληροφορίες που αφορούν τον τόπο και τις ώρες του μαρτυρίου του, είναι συγκεχυμένες.
Η επικρατέστερη άποψη είναι ότι ο Διάκος σουβλίστηκε στο σημείο που βρίσκεται σήμερα το κενοτάφιο. Υπάρχει όμως και η άποψη ότι μεταφέρθηκε στην Αλαμάνα κι αφού σουβλίστηκε, τον έστησαν όρθιο και τον αποτελείωσαν οι Τούρκοι με πυροβολισμούς.
Κατά μία άλλη εκδοχή, «Ζων ο κατάδικος ετίθετο επί ανεστραμμένου σάγματος ύπτιος, δεμένος χείρας και πόδας, δύο ρωμαλέοι δήμιοι εκάθoντο επ’ αυτού, τρίτος εστήριζεν εις τον πρωκτόν ξύλινον οβελόν όμοιον με τας σούβλας ας μεταχειριζόμεθα δια το ψήσιμον των αρνιών του Πάσχα, και τέταρτος δια σιδηράς ή ξυλίνης σφύρας εκτύπα του οβελού το οπίσθιον, εωσούν η ακωκή εξήρχετο εκ της κεφαλής ή θατέρας των ωμοπλατών καθ’ ην τυχαίως ελάμβανεν διεύθυνσιν. Εάν ο οβελός εξήρχετο εκ της αριστεράς ωμοπλάτης ο ούτω βασανιζόμενος απέθνησκε μετ ολίγον, εάν δε εκ της δεξιάς έζη και τρεις και τέσσερας ημέρας. Τρεις όλας ημέρας εβασανίσθη ούτως ο αείμνηστος Διάκος και ήθελεν βασανισθή έτι πλέον εάν οίκτου δεν τω έθραυε δια σφαίρας το κρανίον εις άτακτος».
Σύμφωνα πάντως με τον παππού του γιατρού Κουνούπη, ο οποίος δήλωνε αυτόπτης μάρτυρας του μαρτυρικού θανάτου του Διάκου, μετά το σούβλισμα, ο όχλος άναψε φωτιά επί της οποίας τοποθέτησαν τον κατακρεουργημένο, αλλά ζωντανό ακόμα ήρωα για να τον ψήσουν. Τότε κάποιος ονόματι Θανάσης Μάνθος, έδεσε στην άκρη ενός ξύλου ένα βρεγμένο πανί και το έφερε με τρόπο στο στόμα του Διάκου. Μόλις υγράνθηκαν τα χείλη του, ο Διάκος ξεψύχησε.
Το ψήσιμο του Διάκου, το οποίο θεωρείται από μερικούς αμφισβητήσιμο, αναφέρεται και στην επίσημη έκθεση της Κρατικής Επιτροπής Αποκαταστάσεως Αγωνιστών, η οποία του απονέμει τιμητικά μετά θάνατον τον βαθμό του Στρατηγού.
Οι Τούρκοι, μετά από 6 ημέρες (κατ’ άλλους 3-5), όταν η δυσωδία από το σώμα του Διάκου, αλλά κι από τα κεφάλια των άλλων αγωνιστών που ήταν περιστοιχισμένα γύρω του, άρχισε να γίνεται αφόρητη, διέταξαν τους Λαμιώτες Κεφάλα και Φαροδήμο να ξεσουβλίζουν τον Διάκο και μαζί με τα υπόλοιπα μαρτυρικά κορμιά να τα πετάξουν.
Όπως μαρτυρά ο ανηψιός του Διάκου, Κωνσταντίνος Κούστας, το σκήνωμα του ήρωα πετάχτηκε σε έναν μεγάλο σκουπιδόλακκο, βορειοδυτικά της Λαμίας, ανάμεσα στον λόφο του Αγίου Λουκά και το σημερινό στρατόπεδο της Μεραρχίας Υποστηρίξεως. Κατόπιν ρητής εντολής του πασά, το άψυχο σώμα σκεπάστηκε με κοπριές, αφ΄ ενός για να λιώσει πιο γρήγορα κι αφ’ ετέρου για να επιτείνει τον εξευτελισμό τόσο της σορού του Διάκου, όσου και της κεφαλής του Δεσπότη Σαλώνων που είχε πεταχτεί στον ίδιο λάκκο.
Το τι απέγινε η σορός του Διάκου και που ετάφη αν ετάφη, παραμένει εώς σήμερα ένα ερωτηματικό.
Η παράδοση λέει, πως κάποιος πήγε κρυφά μετά από μερικές μέρες και ξέθαψε το σώμα. Το μετέφερε και το έθαψε κοντά σε ένα μικρό ερημοκκλήσι της Λαμίας, εκεί όπου αργότερα χτίστηκε το σπίτι του Παπαδογιώργου. Το σημείο αυτό τοποθετείται κοντά στην πλατεία Διάκου στην νότια πλευρά, προς τα σκαλιά που οδηγούν στην οδό Καρπενησίου.
Το Δημοτικό Συμβούλιο της Λαμίας, με ψήφισμά του στις 10 Αυγούστου 1843 αποφάσισε και ενέκρινε δαπάνη 150 δραχμών για «…την ανακομιδή των λειψάνων του αοίδομου πρωτομάρτυρος και πρωταγωνιστού Αθανασίου Διάκου και την μεταφοράν και εναπόθεσιν αυτών περί ώραν…».
Όπως αναφέρει αργότερα ο Θ. Λάσκαρης, «…το μέρος ηρευνήθη, αλλ’ ουδέν ίχνος ευρέθη».
Στην Εθνική Βιβλιοθήκη, υπάρχει έγγραφο με θέμα μια αίτηση (η οποία έγινε δεκτή) προς την Κρατική Επιτροπή Αποκαταστάσεως Αγωνιστών, την οποία είχε υποβάλλει ο αγωνιστής του 1821 και πρώην διερμηνέας του Ομέρ Βρυώνη, Παναγιώτης Σκορδής. Ο Σκορδής ζητά την οικονομική βοήθεια της πολιτείας, καθώς ξόδεψε όλη του την περιουσία στον Αγώνα. Ανάμεσα στις πράξεις τις οποίες γράφει και πιστεύει ότι θα πρέπει να εκτιμηθούν, αναφέρει και την εξαγορά έναντι 5.000 γροσίων απ’ τους Τούρκους της σορού του Αθανάσιου Διάκου, με 130 ακόμα «κεφαλάς», καθώς και την απελευθέρωση 24 αιχμαλώτων.
Το έγγραφο αυτό, αν και δεν διευκρινίζεται εδώ που ακριβώς έθαψε ο Σκορδής τις σορούς, υποστηρίζεται από ανάλογο του συνταγματάρχη Ζαφειρόπουλου, το οποίο αναφέρει τα εξής:
«Πιθανότατα ακόμη, αν ο Δήμος Λαμιέων επανέλθει επί του ψηφίσματος της 16-8-1843, μια νέα έρευνα επί του σημείου της ταφής του Διάκου, να είναι επιτυχής. Αν σκεφτούμε μάλιστα πως στην περιοχή αυτή, εκτός του σώματος του ήρωα ερρίφθησαν και τα κεφάλια 130 αγωνιστών, τότε μάλλον πρέπει να υποθέσουμε πως πρόκειται για έναν πολύ μεγάλο ομαδικό τάφο».
Ο βάναυσος τρόπος θανάτου του Διάκου στα χέρια των Τούρκων τρομοκράτησε αρχικά το λαό της Ρούμελης, αλλά η γενναία στάση του κοντά στις Θερμοπύλες, που θυμίζει την ηρωική άμυνα του Λεωνίδα απέναντι στους Πέρσες, τον έκανε μάρτυρα για τον απελευθερωτικό σκοπό.
Ένα μνημείο στέκεται τώρα κοντά στη γέφυρα της Αλαμάνας, το σημείο της τελικής μάχης του, ενώ στο σημείο του μαρτυρικού του θανάτου, στην οδό Καλύβα Μπακογιάννη (πλησίον της πλατείας Λαού) στην πόλη της Λαμίας, υπάρχει σήμερα ένα κενοτάφιο για να μας θυμίζει αυτόν τον μεγάλο και πραγματικό ήρωα.
Ένα εκ των χωριών που τον διεκδικεί ως τόπος γεννήσεώς του, το χωριό Άνω Μουσουνίτσα, μετονομάστηκε αργότερα Αθανάσιος Διάκος προς τιμήν του.
Μια πρώτη ιστορικά και αυθεντική μαρτυρία για την Άνω Μουσουνίτσα ως γενέτειρας του Αθανασίου Διάκου, είναι η μαρτυρία του Ιωάννη Μαμούρη ή Γιάννη του Γκούρα, όπως ο ίδιος συνήθιζε να υπογράφει και ο οποίος σε πιστοποιητικό με ιδιόγραφη υπογραφή του αναφέρει ως γενέτειρα του Αθανασίου Διάκου -που ήταν σύγχρονός του και συμπολεμιστής του κατά των τουρκικών δυνάμεων- την Άνω Μουσουνίτσα.
Μια άλλη έγγραφη αναφορά, υπάρχει στο τρίτομο έργο του Ιάκωβου Ραγκαβή που περιλαμβάνει «Περιγραφή γεωγραφική, ιστορική, αρχαιολογική και στατιστική της Αρχαίας και Νέας Ελλάδος» με τον πρώτο τόμο να περιλαμβάνει την «Στερεάν, Ανατολικήν και Δυτικήν Ελλάδα». Το βιβλίο εκδόθηκε το 1853, άρα τα στοιχεία που περιλαμβάνει έχουν συλλεγεί αρκετά νωρίτερα και, εν πάση περιπτώσει, πολύ κοντά στα γεγονότα του 1821.
Ο Ραγκαβής, συλλέγοντας το υλικό για το έργο του ήλθε σε επαφή με πηγές και ανθρώπους που είχαν ζήσει τα γεγονότα του 1821. Η θυσία του Διάκου, πολύ πρόσφατη, είχε συνταράξει το Πανελλήνιο, ιδιαίτερα δε την περιοχή που καλύπτει ο συγκεκριμένος τόμος και ο Ραγκαβής πρέπει να θεώρησε την ακόλουθη υποσημείωση ως απότιση φόρου τιμής προς την γενέτειρα του ήρωα.
«Η Αρτοτίνα ην πατρίς του περιφήμου ήρωος Διάκου (Αθανασίου), ος υψώσας πρώτος την σημαίαν της επαναστάσεως την 28ην Μαρτίου 1821 και αριστεύσας κατά την Λεβαδιάν και αλλαχού, εμαρτύρησε, συλληφθείς και ανασκολπισθείς εις Λαμίαν υπό του Ομέρ – Βριόνου».
Λίγα χρόνια αργότερα, το Υπουργείο Παιδείας ζήτησε το 1858 προς όλους τους εκπαιδευτικούς του κράτους να συγκεντρώσουν και υποβάλλουν ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία του τόπου όπου ο καθένας υπηρετούσε. Ο Ηπειρώτης δάσκαλος Φ. Παπαδόπουλος που υπηρετούσε τότε στην Αρτοτίνα υπέβαλε στο Υπουργείο Παιδείας στις 18.12.1858 μελέτη-αναφορά με τίτλο «περί καταγωγής και διαλέκτου των κατοίκων της κώμης Αρτοτίνης Δωρίδος» (δημοσιεύθηκε το 1868 στην «Εφημερίδα των Φιλομαθών») όπου, μεταξύ άλλων, αναφέρει «Διο και κατά τον υπέρ ανεξαρτησίας αγώνα διέπρεψαν πολλοί εκ των ενταύθα, οίον ο αείμνηστος Διάκος, ο Καλτσάς, ο Σιαφάκας κ.λ.π».
Η πληροφορία αυτή, θεωρείται επίσημη και υπεύθυνη αφού παρέχεται από κρατικό λειτουργό, έχει ταυτόχρονα «ανυπολόγιστην ιστορικήν αξίαν διότι είναι γνησία και απηλλαγμένη πάσης πλάνης και τούτο διότι ο περί ου υπηρετών ως δημοδιδάσκαλος εις την Αρτοτίναν μετά 37 έτη από του θανάτου του Διάκου, αντλεί στοιχεία από το οικογενειακόν και συγγενικόν του περιβάλλον ως και τους παιδικούς φίλους του ήρωος» (Ι. Κ. Μασούρα «Ποία η γενέτειρα του Αθανασίου Διάκου», Αθήναι 1975).
Η χήρα του Κωνσταντίνου Μασαβέτα (αδερφός του Αθανάσιου Διάκου) σε αναφορά της προς τον Βασιλέα στις 04.01.1859 (την υπογράφει ο υιός της Δήμος) με την οποία ζητεί την αύξηση της σύνταξης που ήδη από το 1837 παίρνει ως χήρα του Κ. Μασσαβέτα ο οποίος «μαχόμενος τότε μετά του αδερφού του έπεσε πρώτος και ο αείμνηστος Αθανάσιος Διάκος μετεχειρίσθη το πτώμα του ως προπέτασμα μέχρις ότου συλληφθείς έδωκε τον μαρτυρικόν θάνατον».
Στη συνέχεια αναφέρει «έκτοτε μείνασε χήρα εγκαταλελειμμένη μετά τριών τέκνων εξ ων το ένα θήλυ άτινα δια να διαθρέψω κ.λ.π». Τα τρία τέκνα είναι ο Δήμος, η Θεοδώρα και ο Γούλας που περιλαμβάνονται στο πιστοποιητικό του δημάρχου Κροκυλίου που ακολουθεί. Το 1865 εκδόθηκε το υπ’ αρ. 687/10-1-1865 Πιστοποιητικό του Δημάρχου Κροκυλίου (Ο Δήμος είχε χειμερινή πρωτεύουσα τους Πενταγυιούς και θερινή την Αρτοτίνα), ύστερα από αίτηση των ανηψιών του Διάκου (παιδιών της αδελφής του Σοφίας) Παπαβασίλη Κούστα και Αποστόλη Κούστα προκειμένου να υποβληθεί στην Εξεταστική Επιτροπή των Αγωνιστών, σύμφωνα με το από 31.12.1864 Β.Δ «περί των κατά τον υπέρ Ανεξαρτησίας αγώνα εκδουλεύσεων και θυσιών». Το Πιστοποιητικό αυτό που πρώτος ανακάλυψε ο διακεκριμένος ιστορικός, ερευνητής και συγγραφέας Τάκης Λάππας το 1946, βρίσκεται στα Αρχεία Αγωνιστών της Εθνικής Βιβλιοθήκης.
Ακολουθεί αυτούσιο το Πιστοποιητικό.
«Βασίλειον της Ελλάδος
Αριθ΄ 687
Ο Δήμαρχος Κροκυλείου πιστοποιεί ότι:
Πλησιέστεροι και ζώντες συγγενείς του υπέρ πατρίδος τεθνεώτος και εν τω Ιερώ Αγώνι πεσόντος οπλαρχηγού Διάκου, είναι οι εξής:
Παπαβασίλειος Κούστας, κάτοικος Αρτοτίνης, ανεψιός επ’ αδελφή ονόματι Σοφίας, μη επιζώσης
Ιωάννης Κούστας, ομοίως.
Γκόλφω σύζυγος Δημητρίου Τσόλη, κάτοικος Κωστάρτσας
Φέγγω σύζυγος Αθανασίου Ζαρονίκου, κάτοικος Αρτοτίνης
Αικατερίνη σύζυγος Δημητρίου Κολοβού, κάτοικος Αρτοτίνης
Ζωΐτσα χήρα Δημ. Τζουβελέκου, κάτοικος Κολοκυθιάς Υπάτης, ανεψιά εκ της ιδίας αδελφής
Κωνσταντίνος, Γεώργιος, Νικόλαος, Αντώνιος και Αικατερίνη χήρα Παπαδημητρίου, κάτοικοι Αρτοτίνης, τέκνα του αποβιώσαντος Αποστόλου Κούστα, ανεψιού του ποτέ Διάκου, επ’ αδελφή.
Γκόλφω σύζυγος Ιωάννου Ράϊκου, κάτοικος Αρτοτίνης, ανεψιά εξ ανεψιάς αυτού, ήτοι εγγονή της αδελφής του Σοφίας.
1) Δήμος Μασαβέτας, κάτοικος Άνω Μουσουνίτσας της Παρνασίδος, ανεψιός επ’ αδελφώ ονόματι Κώστας Μασσαβέτας, φονευθέντος εις την ιδίαν μάχην.
2) Θεοδώρα χήρα Γεωργίου Κελεστοπούλου, ανεψιά, ήτοι θυγάτηρ του ποτέ Μασαβέτα, κάτοικος Άνω Μουσουνίτσας της Παρνασσίδος.
3) Προσέτι δύο τέκνα του αποθανόντος Γούλα Κωνσταντίνου Μασαβέτα, ήτοι του ρηθέντος αδελφού του, των οποίων τα ονόματα δεν μας είναι ακριβώς γνωστά.
4) Κρουστάλλω χήρα Μάλου, κάτοικος Μαυρολιθαρίου της Παρνασσίδος, Αικατερίνη χήρα Παναγή Βλάχου, κάτοικος Αρτοτίνης του Δήμου μας, Βλάχα χήρα Καραδήμα, κάτοικος Τριβιδίου, τέκνα επ’ αδελφή του Διάκου, ονόματι Καλομοίρας, μη επιζώσης.
5) Αικατερίνη σύζυγος Κ. Ρουφαγάλα, κάτοικος Αρτοτίνης, Κυρούλα χήρα Ιωάννου Ζάβαλη, κάτοικος επίσης, Ευφροσύνη σύζυγος Ιωαν. Δ. Τσιτσή, κάτοικος επίσης, Ιωάννης και Γεώργιος Σταμάτης και Καλομοίρα Γεωργ. Σταμάτη, κάτοικοι επίσης, έγγονοι της ανωτέρω αδελφής του Καλομοίρας.
Εν Πενταγιοίς τη 10 Ιανουαρίου 1865.
Ο Δήμαρχος
(Τ.Σ.) Γ. Αναγ. Κόταρης »
Πρόκειται για πιστοποιητικό οικογενειακής καταστάσεως του Αθανάσιου Διάκου που χορηγείται από τον δήμαρχο του τόπου γέννησης του προσώπου στο οποίο αναφέρεται, δηλαδή τον Αθανάσιο Διάκο και περιλαμβάνει όλους τους επιζώντες τότε πλησιέστερους συγγενείς του, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας τους.
Κατά συνέπεια από αυτό και μόνο το επίσημο στοιχείο αποδεικνύεται ότι ο Αθανάσιος Διάκος γεννήθηκε στην Αρτοτίνα.
Ο Γεώργιος Κρέμος, καθηγητής και Υφηγητής της Ιστορίας από το Στείρι της Λειβαδιάς, με μεταπτυχιακές σπουδές στη Γερμανία (ιστορία–γεωγραφία), μετά από επιτόπια έρευνα στην Αρτοτίνα το 1876, πρώτος κατέγραψε και δημοσίευσε πλήρες γενεαλογικό δένδρο της πατρικής οικογένειας του Διάκου:
«Τω 1760 εκ της άνω Μουσουνίτσας κατήλθεν εις Αρτοτίναν Γεώργιος τις νεανίσκος, ορφανός μητρός τε και πατρός και πενέστατος. τούτον υιοθέτησεν ο θείος αυτού Αθανάσιος Γραμματικός, εξ ου, ως υιοθετηθείς, ωνομάσθη Γεώργιος Ψυχογυιός. Ο Γεώργιος έλαβε σύζυγον την Χρυσούλαν εξ ων εγεννήθησαν πέντε τέκνα ήτοι: 1. Σοφία, 2. Καλομοίρα, 3. Απόστολος, 4. Κωνσταντίνος, 5. Αθανάσιος».
Και συνεχίζει σε άλλο σημείο:
«Ο Αθανάσιος Διάκος εκ πατρός Γεωργίου Ψυχογυιού εκ της Άνω Μουσουνίτσας και μητρός Χρυσούλας εγεννήθη εν Αρτοτίνη τω 1781 ότι τη 26 Οκτωβρίου 1820 διορισθείς οπλιτάρχης Λεβαδείας διετέλεσε τοιούτος μέχρι της εν Αλαμάνα συλλήψεως, ήτοι μέχρι της 23 Απριλίου 1821, ότε διεδέξατο αυτόν ο Βασίλειος Μπούσγος και παρά ταύτα ουδέν. Παν δε γεγραμμένον παρά ταύτα είναι απόβλητον και αλλότριον της ιστορικής αληθείας».
Ας σημειωθεί ότι η επίσκεψη του Κρέμου στην Αρτοτίνα (και την Άνω Μουσουνίτσα) με τις πρωτόγονες, εν γένει, συνθήκες εκείνης της εποχής είχε ένα σκοπό: την ανεύρεση απογόνων του Διάκου προκειμένου να τιμηθούν από την Πολιτεία. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα αυτής της αναζήτησης στον παντελώς ανύποπτο χρόνο της δεκαετίας του 1870; Ας αφήσουμε τον Κρέμο να μας το διηγηθεί:
«Ανευρεθείς δε και μετ’ αναντιλέκτους της γνησιότητος αυτού μαρτυρίας προσκληθείς εις Αθήνας και ελθών συν το πατρί ετέθη υπό την προστασίαν ημών ο μικρός ανεψιός του Διάκου Κώστας Κούστας υιός του Ιωάννου Κούστα υιού της αδελφής του ήρωος. Τον νέον Κώστα άγοντα το δέκατον τέταρτον έτος μετωνομάσαμεν αθρόοι προς διάσωσιν του ηρωικού ονόματος Κώσταν Διάκον».
Περίπου τα ίδια αναφέρουν, ο ιατρός Κωνσταντίνος Διάκος, ο αξιόλογος ιστοριοδίφης και λαογράφος Δ. Λουκόπουλος και ο Ιωάννης Βάρδος. Ο ιατρός Διάκος, το 1926, λέει, ότι ο επονομασθείς Ψυχογυιός ονομάζονταν Πανουργιάς:
«Ο Αθανάσιος Διάκος εγεννήθη εν Αρτοτίνη παρά του Κωνσταντίνου Ψυχογυιού, καταγομένου εξ Άνω Μουσουνίτσης εκ της οικογενείας Πανουργιά όστις είχεν υιοθετηθή παρά του εν Αρτοτίνη εκ μητρός πρώτου θείου του Γραμματικού ονομαζομένου και ως θετός υιός έλαβε το όνομα Ψυχογυιός. Αφού αποκατεστάθη εν Αρτοτίνη ενυμφεύθη και έλαβεν ως σύζυγον θυγατέρα του εξ Αρτοτίνης Μπουκουβάλα, μετά της οποίας εγέννησε τρεις υιούς τον Απόστολον Ψυχογυιόν, τον Δημήτριον τον επονομασθέντα Μασαβέταν και τον Αθανάσιον Ψυχογυιόν τον περί ου η έρις ήρωα, θυγατέρας δε δύο την Καλομοίραν και την Σοφίαν. Ο μεν Ψυχογυιός μετά του μεγαλυτέρου υιού του Αποστόλου (αδελφού του ήρωος) απέθανεν εις τας φυλακάς Υπάτης, η δε σύζυγός του Ψυχογίνα (μήτηρ του ήρωος) μετά των θυγατέρων και του Αθανασίου ορφανοί και καταδιωκόμενοι παρά των Τούρκων, αποξενωθέντες δε και της οικίας των διέμενον εν τινι καλύβη όοπυ υπάρχει και μηλέα ήδη φέρουσα την τοπωνυμίαν «ψυχογίνα τη μηλιά», έτι και νυν, και ο Δημήτριος ο επικληθείς Μασαβέτας κατέφυγεν εις Μουσουνίτσαν πατρίδα του πατρός του Πανουργιά. Αι αδελφαί του ήρωος αποκατεστάθησαν εν Αρτοτίνη, η μεν Καλομοίρα υπανδρευθείσα τον Γεώργιον Σταμάτην, η δε Σοφία τον εκ Παλουκόβης την καταγωγήν Κωνσταντίνον Κούσταν, όστις τυγχάνει και ο πάππος του υποφαινομένου».
Μια άλλη εκδοχή σε σχέση με την καταγωγή του Διάκου, αποτελεί μια νεότερη μελέτη του Κων. Παπαχρήστου με τίτλο «Πού εγεννήθη ο Αθανάσιος Διάκος» ( Ακαδημία Αθηνών, Πρακτικά 1939, Τόμος ΙΔ!), σύμφωνα με την οποία, ο πατέρας του Διάκου δεν ονομάζονταν Γεώργιος, αλλά Νικόλαος και το επώνυμό του δεν ήταν Πανουργιάς ή Ψυχογυιός, αλλά Μασαβέτας. Αιτιολογεί δε, την όλη αναφορά στην Αρτοτίνα λόγω της καταγωγής της μητέρας του Διάκου και του μοναστηριού που βρίσκονταν εκεί, όπου και είχε καταφύγει ο Αθανάσιος Διάκος:
«Ο πατήρ του Διάκου ουδέποτε ωνομάσθη Ψυχογυιός και ουδέποτε κατώκησεν εις την Αρτοτίναν. Παρέμεινεν εις Μουσουνίτζαν και εκεί συνεκρότησε την οικογένειάν του. Αι δύο υιοθεσίαι, αι δύο μετοικεσίαι και η πολυωνυμία του πατρός του Διάκου προκαλούν κατάπληξιν. Δημώδης παράδοσις, ήτις γνωρίζει την Αρτοτίναν ως γενέτειραν του Διάκου, ανεπτύχθη ενωρίς αφ’ ενός μεν ένεκα της Αρτοτινής καταγωγής της Χρυσούλας και του ανδρός του τέκνου αυτής Κώστα Κούστα, αφ’ ετέρου δε ένεκα του εγκλεισμού του νεαρού Αθανασίου εις την παρά την Αρτοτίναν Μονήν του Ιωάννου του Προδρόμου.
Ο Διάκος, υιός του Νίκου Μασσαβέτα, εγεννήθη εις την κωμόπολιν της Παρνασσίδος την Μουσουνίτζαν, καθώς πληροφορούσιν και ο Περραιβός και ο Φιλήμων και άλλοι ιστορικοί και ιστοριοδίφαι».
Στην ίδια άποψη για το επώνυμο, συγκλίνουν και οι μαρτυρίες του στρατηγού Μακρυγιάννη, που γνώριζε τον Διάκο και του Ιωάννη Μαμούρη (Γιάννης Γκούρας), οι οποίοι αναφέρουν ότι το επώνυμο του Διάκου ήταν Μασαβέτας.
Πέμπτη, 22 Ιανουαρίου 2009, στις 15:06
Αντί σχολιασμού:
Πέμπτη, 22 Ιανουαρίου 2009, στις 17:07
Αντιγράφω από εδώ.
Στην Επανάσταση του 1821 έπαιξαν πρωταγωνιστικό ή σημαντικό ρόλο και πολλοί απλοί ιερείς, σε αντίθεση με την συντριπτικότατη πλειοψηφία της εκκλησιαστικής ιεραρχίας που όχι μόνο συμμάχησε με τους Οθωμανούς αλλά αφόρισε την Επανάσταση.
Ανάμεσα στους πρώτους περιλαμβάνονται ονόματα όπως ο Παπαφλέσσας που ήταν αρχιμανδρίτης, ο Αθανάσιος Διάκος που ήταν Διάκονος, ο Ισαΐας Σαλόνων που ήταν μητροπολίτης κλπ.
Μεταξύ των δεύτερων περιλαμβάνονται ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε, ο Παλαιών Πατρών Γερμανός και όλο σχεδόν το ανώτερο και ανώτατο παπαδαριό της εποχής εκείνης.
Από την πρώτη ομάδα κανένας δεν κατάφερε να μπει στο αγιολόγιο της Ελληνικής και Κυπριακής Εκκλησίας, αλλά και γενικότερα της Ορθοδοξίας.
Από τη δεύτερη πέρασαν στο αγιολόγιο ο Γρηγόριος ο Ε΄καθώς και άλλοι υποτελείς στο Σουλτάνο ιερωμένοι από το 1453, ο Π.Π. Γερμανός κατέχει εξέχουσα θέση στην ιστορία, ενώ ειδική μνεία γίνεται και για τους υπόλοιπους.
Μελετώντας το θέμα αυτό ο ερευνητής καταλήγει σε ένα φοβερό και ανατριχιαστικό συμπέρασμα, ότι: η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων που αγιοποιήθηκαν ήταν δολοφόνοι ή κάθε άλλο παρά άγιοι (Μ. Κωνσταντίνος, Κύριλλος, Τσάρος Νικόλαος Β΄κ.α) που πολλές φορές έδρασαν εναντίον της πατρίδας και υπέρ της θρησκείας.
Στις αρχές Απριλίου του 2003, η Διαρκής Ιερά Σύνοδος της Ελλάδος κλήθηκε να αποφασίσει αν θα κατατάξει στο αγιολόγιο τον Αθανάσιο Διάκο. Ο Αθανάσιος Διάκος όμως δεν είχε τα προσόντα να γίνει άγιος. «Καλός επαναστάτης, αλλά όχι και για άγιος» έκρινε η Σύνοδος. Τι προσόντα χρειάζεται όμως για να καταταχτεί κάποιος στο αγιολόγιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας; Εκτός από τα αυτονόητα, υπάρχουν και βασικά προσόντα.
Ετσι ο υποψήφιος άγιος πρέπει:
1. Να έχει ορθόδοξη διδασκαλία. Αυτό σημαίνει ότι αν διασώζονται κάποια κείμενα του ίδιου ή για τον ίδιο πρέπει να προκύπτει ότι είναι ορθόδοξος χριστιανός.
2. Αυθαρσία λειψάνων. Να υπάρχει κάποιο λείψανό του αν είναι γνωστό το σημείο που θάφτηκε.
3. Να έχει κάνει θαύματα. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να κάνει θαύματα πριν καταταχθεί στο αγιολόγιο. Και θα πρέπει να υπάρξουν κάποιοι οι οποίοι θα το αποδείξουν. Για παράδειγμα, ασθενείς που έγιναν καλά ή κάποιοι που είχαν μια ανεκπλήρωτη επιθυμία και ο υποψήφιος άγιος τους βοήθησε να την πραγματοποιήσουν. Από εκεί φαίνεται και η αγάπη του λαού και η αποδοχή του υποψήφιου αγίου.
Δευτερευόντος, υπάρχουν και κάποια άλλα κριτήρια:
·Αν πρόκειται για κάποιον που υπέστη βασανιστήρια, να άντεξε τα μαρτύρια χωρίς να αποκηρύξει την ορθόδοξη πίστη του. Οχι την εθνικότητά του, τη γυναίκα του ή το παιδί του, αλλά την ορθόδοξη πίστη του!
Αν δεν υπάρχουν αυτά τα στοιχεία, δεν μπορούμε να μιλάμε για κατάταξη στο αγιολόγιο. (Η σωστή έκφραση δεν είναι αγιοποίηση αλλά κατάταξη στο αγιολόγιο).
·Δεν είναι ο κάθε πατριώτης άγιος. Ο Αθανάσιος Διάκος, σύμφωνα με το σκεπτικό της Ιεράς Συνόδου, υπήρξε ήρωας του ’21, αλλά τα άλλα τα ουσιαστικά κριτήρια δεν τα πληρούσε για να καταταχθεί στο αγιολόγιο.
·Υπάρχει ένα θέμα που έχει σχέση και με το χρόνο. Δηλαδή πόσα χρόνια μετά το θάνατό του μπορεί να καταταχθεί κάποιος στο αγιολόγιο. Γι’ αυτό υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες. Από τη μια υπάρχει η άποψη ότι πρέπει να περάσει ένα εύλογο χρονικό διάστημα που φτάνει ή ξεπερνά τον αιώνα.
Και αυτό, γιατί μπορεί ο υποψήφιος άγιος να έχει κάνει και άσχημα πράγματα στη ζωή του. Το πέρασμα του χρόνου βοηθά να καταλαγιάσουν τα εναντίον του συναισθήματα. Υπάρχει και η άποψη ότι δεν είναι αναγκαίο να περάσουν τόσα πολλά χρόνια.
Αντί σχολιασμού:
Πέμπτη, 22 Ιανουαρίου 2009, στις 17:37
Το βασικό κριτήριο, για την ένταξη στο αγιολόγιο, είναι το πόσα χρήματα θα αποφέρει…
Αντί σχολιασμού:
Παρασκευή, 23 Ιανουαρίου 2009, στις 14:03
Αντί σχολιασμού:
Τετάρτη, 11 Φεβρουαρίου 2009, στις 12:32
Ε..ρε, φίλε, φτάνει. Σε καταλάβαμε. Είσαι αντι-χριστιανός νεοειδωλολάτρης. (ή παγανιστής αν θέλεις)
Κώστας
Αντί σχολιασμού:
Πέμπτη, 12 Φεβρουαρίου 2009, στις 07:10
Σώωωωωωωπα! Πώς το κατάλαβες;
Αντί σχολιασμού:
Πέμπτη, 12 Φεβρουαρίου 2009, στις 10:38
Μούτρο έγραψε:
Από τα χαζά που γράφεις φίλε μου! Φιλάκια
Αντί σχολιασμού:
Κυριακή, 22 Μαρτίου 2009, στις 17:11
Μετά παραπονιόμαστε για τα Σκόπια που θέλουν να αρπάξουν το όνομα της Μακεδονίας.
Εδώ οι δικοί μας, για να τα κονομήσουν άλλαξαν το όνομα του χωριού τους από Άνω Μουσουνίτσα σε Αθανάσιος Διάκος, χωρίς να υπάρχουν ισχυρά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι ο Διάκος γεννήθηκε εκεί.
Και δεν σταμάτησαν τα καραγκιοζιλίκια, ούτε και όταν έφαγαν χυλόπιτα από την Ακαδημία Αθηνών.
Αντί σχολιασμού:
Δευτέρα, 23 Μαρτίου 2009, στις 19:47
ΟΣΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ ΤΗΣ, ΤΑ ΚΑΤΑΦΕΡΑΝ ΚΑΛΑ, ΓΙΑΥΤΟ ΕΓΩ ΣΤΑ 50+ ΕΠΑΨΑ ΝΑ ΠΙΣΤΕΥΩ ΣΕ ΘΕΟ, ΓΙΑΤΙ ΑΝ ΥΠΗΡΧΕ ΔΕΝ ΘΑ ΑΦΗΝΕ ΑΥΤΟΥΣ ΑΤΙΜΩΡΗΤΟΥΣ. ΔΕΝ ΝΟΜΙΖΕΤΕ ΟΤΙ ΚΑΠΟΤΕ ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΕΠΕΜΒΕΙ Ο …ΘΕΟΣ ΚΑΙ ΝΑ ΤΙΜΩΡΗΣΕΙ ΑΥΤΟΥΣ ΤΟΥΣ ΜΕΓΑΛΟΣΧΗΜΟΝΕΣ ΔΕΣΠΟΤΑΔΕΣ, ΚΑΙ ΜΗΝ ΒΙΑΣΤΕΙ ΝΑ ΜΟΥ ΠΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΟΤΙ ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΒΛΕΠΕΙ, ΓΙΑΤΙ ΞΕΡΩ ΠΟΛΛΑ, ΒΛΕΠΩ ΠΟΛΛΑ, Ο ΘΕΟΣ ΔΕΝ ΒΛΕΠΕΙ…ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ.
ΕΙΜΑΙ ΑΝ ΤΟ ΘΕΛΕΤΕ ΑΜΑΡΤΩΛΟΣ ΚΑΙ ΠΙΣΤΕΥΩ ΑΝ ΥΠΆΡΧΕΙ ΚΑΙ ΜΕ ΔΙΚΆΣΕΙ ΚΑΠΟΤΕ, ΟΠΩΣ ΛΕΝΕ, ΘΑ ΑΘΩΩΘΩ!!ΜΕ ΔΙΚΗΓΟΡΟ ΤΟΝ ΠΡΩΗΝ ΑΤΤΙΚΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ, ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΑ!!!
πρώην χριστιανός, που αλλαξοπίστησε, χάριν της κατάντιας της ιεροσυνης
Αντί σχολιασμού:
Πέμπτη, 16 Απριλίου 2009, στις 19:37
Ηθελα να αναφερω, πως η μελέτη ολων αυτών των στοιχείων, ιδιαιτέρως των επισημων στοιχειων του κρατους, βγαζει το συμπερασμα πως ο Αθανασιος Διάκος ΔΕΝ λεγοταν Μασσαβέτας και ΔΕΝ γεννήθηκε στην Ανω Μουσουνίτσα. Ο αδερφός του Διάκου, Κωνσταντίνος Μασσαβέτας, δεν είχε γεννηθεί στην Άνω Μουσουνίτσα αλλά στην Αρτοτίνα απ’ όπου, σε νεαρή ηλικία, πήγε στην Άνω Μουσουνίτσα και εγκαταστάθηκε, έκτοτε, εκεί μετά την υιοθεσία του από την άτεκνη θεία του Στάμω, σύζυγο του Γιάννη Μασαβέτα…
ΕΠΙΣΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ:
Συνοπτική παράθεση βασικών επισήμων γραπτών στοιχείων και μόνον, διοικητικής και ιστορικής φύσεως, όλων του 19ου αιώνα, δηλαδή σε εντελώς ανύποπτο χρόνο, όταν ακόμη ζούσαν οι άνθρωποι που μπορούσαν να παράσχουν αυθεντικές πληροφορίες τόσο για τον Ήρωα Αθανάσιο Διάκο όσο και την πατρική του οικογένεια.
1. Πρώτη, κατά σειρά, είναι η από 18.12.1858 επίσημη αναφορά του Ηπειρώτη δάσκαλου Φ. Παπαδόπουλου, που υπηρετούσε τότε στην Αρτοτίνα, προς το Υπουργείο Παιδείας, με τίτλο «περί καταγωγής και διαλέκτου των κατοίκων της κώμης Αρτοτίνης Δωρίδος», σε εκτέλεση σχετικής εγκυκλιου του Υπουργείου προς όλους τους εκπαιδευτικούς για συγκέντρωση ιστορικών και λαογραφικών στοιχείων του τόπου όπου υπηρετούσαν. Η μελέτη δημοσιεύτηκε αργότερα (1868) στην «Εφημερίδα των Φιλομαθών» και αναφέρει τα ονόματα οπλαρχηγών της Επανάστασης που γεννήθηκαν στην Αρτοτίνα όπως «ο αείμνηστος Διάκος, ο Καλτσάς, ο Σιαφάκας κλπ».
2. Το υπ’ αρ. 687 / 10.01.1865 Πιστοποιητικό του Δημάρχου Κροκυλίου (ο Δήμος είχε χειμερινή πρωτεύουσα τους Πενταγιούς και θερινή την Αρτοτίνα), περί των «πλησιεστέρων και ζώντων συγγενών του υπέρ πατρίδος τεθνεώτος και εν των Ιερώ Αγώνι πεσόντος οπλαρχηγού Διάκου», μετά από αίτηση του ανιψιού του Διάκου (παιδιού της Σοφίας) Παπαβασίλη Κουστα προκειμένου να υποβληθεί στην Εξεταστική Επιτροπή των Αγωνιστών, σύμφωνα με το από 31.12.1864 Β.Δ «περί των κατά τον υπέρ Ανεξαρτησίας αγώνα εκδουλεύσεων και θυσιών». Το Πιστοποιητικό αυτό που πρώτος ανακάλυψε ο διακεκριμένος ιστορικός, ερευνητής και συγγραφέας Τάκης Λάππας το 1946, βρίσκεται στα Αρχεία Αγωνιστών της Εθνικής Βιβλιοθήκης.
Ακολουθεί αυτούσιο το Πιστοποιητικό.
« ” Βασίλειον της Ελλάδος
Αριθ΄ 687
Ο
Δήμαρχος Κροκυλείου
πιστοποιεί ότι:
Πλησιέστεροι και ζώντες συγγενείς του υπέρ πατρίδος τεθνεώτος και εν τω Ιερώ Αγώνι πεσόντος οπλαρχηγού Διάκου, είναι οι εξής:
1) Παπαβασίλειος Κούστας, κάτοικος Αρτοτίνης, ανεψιός επ’ αδελφή ονόματι Σοφίας, μη επιζώσης
2) Ιωάννης Κούστας, ομοίως.
3) Γκόλφω σύζυγος Δημητρίου Τσόλη, κάτοικος Κωστάρτσας
4) Φέγγω σύζυγος Αθανασίου Ζαρονίκου, κάτοικος Αρτοτίνης
5) Αικατερίνη σύζυγος Δημητρίου Κολοβού, κάτοικος Αρτοτίνης
6) Ζωϊτσα χήρα Δημ. Τζουβελέκου, κάτοικος Κολοκυθιάς Υπάτης, ανεψιά εκ της ιδίας αδελφής
7) Κωνσταντίνος, Γεώργιος, Νικόλαος, Αντώνιος και Αικατερίνη χήρα Παπαδημητρίου, κάτοικοι Αρτοτίνης, τέκνα του αποβιώσαντος Αποστόλου Κούστα, ανεψιού του ποτέ Διάκου, επ’ αδελφή.
8) Γκόλφω σύζυγος Ιωάννου Ράϊκου, κάτοικος Αρτοτίνης, ανεψιά εξ ανεψιάς αυτού, ήτοι εγγονή της αδελφής του Σοφίας.
9) Δήμος Μασαβέτας, κάτοικος Άνω Μουσουνίτσας της Παρνασίδος, ανεψιός επ’ αδελφώ ονόματι Κώστας Μασσαβέτας, φονευθέντος εις την ιδίαν μάχην.
10) Θεοδώρα χήρα Γεωργίου Κελεστοπούλου, ανεψιά, ήτοι θυγάτηρ του ποτέ Μασαβέτα, κάτοικος Άνω Μουσουνίτσας της Παρνασσίδος.
11) Προσέτι δύο τέκνα του αποθανόντος Γούλα Κωνσταντίνου Μασαβέτα, ήτοι του ρηθέντος αδελφού του, των οποίων τα ονόματα δεν μας είναι ακριβώς γνωστά.
12) Κρουστάλλω χήρα Μάλου, κάτοικος Μαυρολιθαρίου της Παρνασσίδος, Αικατερίνη χήρα Παναγή Βλάχου, κάτοικος Αρτοτίνης του Δήμου μας, Βλάχα χήρα Καραδήμα, κάτοικος Τριβιδίου, τέκνα επ’ αδελφή του Διάκου, ονόματι Καλομοίρας, μη επιζώσης.
13) Αικατερίνη σύζυγος Κ. Ρουφαγάλα, κάτοικος Αρτοτίνης, Κυρούλα χήρα Ιωάννου Ζάβαλη, κάτοικος επίσης, Ευφροσύνη σύζυγος Ιωαν. Δ. Τσιτσή, κάτοικος επίσης, Ιωάννης και Γεώργιος Σταμάτης και Καλομοίρα Γεωργ. Σταμάτη, κάτοικοι επίσης, έγγονοι της ανωτέρω αδελφής του Καλομοίρας
Εν Πενταγιοίς τη 10 Ιανουαρίου 1865.
Ο
Δήμαρχος
(Τ.Σ.) Γ. Αναγ. Κόταρης »
Πρόκειται, από νομική άποψη, για Πιστοποιητικό οικογενειακής καταστάσεως του Αθαν. Διάκου που χορηγείται από τον, καθ’ ύλη αρμόδιο, Δήμαρχο του τόπου γέννησης του προσώπου στο οποίο αναφέρεται δηλ. τον Αθαν. Διάκο και περιλαμβάνει όλους τους επιζώντες τότε συγγενείς του, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας τους.
3. Ο Βοιωτός καθηγητής – Υφηγητής της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Γεωρ. Κρέμος (1839 – 1926) στα «Ιστορικά Επανορθώματα», δημοσιευμένα στο περιοδικό «Απόλλων», το έτος 1883, μετά από επιτόπια επίσκεψή του στην Αρτοτίνα (και στην Άνω Μουσουνίτσα) στη δεκαετία του 1870 και αυθεντική πληροφόρηση που έλαβε από, τουλάχιστον, δύο πρόσωπα τα οποία και κατονομάζει δηλ. τον Ιωάννη Κούστα, γυιό της αδελφής του Ήρωα Σοφίας, φύλακα τότε στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο, καθώς επίσης και τον Αθανάσιο Ζαρονίκο, σύζυγο της κόρης της Σοφίας Φέγγως (παράγ. 2 και 4 Πιστοποιητικού Δημάρχου Κροκυλίου), επιβεβαιώνει πλήρως το περιεχόμενο του ανωτέρω Πιστοποιητικού, συμπληρώνοντας το μάλιστα σε τρία σημεία του:
i) Ο πατέρας του Διάκου «Γεώργιος» πήγε από την Άνω Μουσουνίτσα στην Αρτοτίνα κοντά στο θείο του Αθανάσιο Γραμματικό σαν «ψυχοπαίδι» (άτυπη υιοθεσία με σύγχρονους όρους) και έγινε, έκτοτε, γνωστός με το επώνυμο «Ψυχογυιός». Παντρεύτηκε την Αρτοτινή Χρυσούλα Καφούρα ή Μπουκουβάλα με την οποία απέκτησε πέντε παιδιά (Σοφία, Καλομοίρα, Αποστόλης, Κωνσταντίνος, Αθανάσιος).
ii) Τα υπό στοιχεία 3, 4, 5 πρόσωπα (Γκόλφω, Φέγγω, Αικατερίνη) ήταν τέκνα της Σοφίας.
iii) Ο τέταρτος γιος «Κωνσταντίνος, Μασσαβέτης επωνομασθείς εκ του θετού αυτού πατρός, εγέννησε δύο υιούς οίτινες ονομάσθησαν: 1. Γεώργιος 2. Δήμος» (παραγρ. 9 και 11 του Πιστοποιητικού).
Ο Κρέμος ανακάλυψε, επίσης, στα χέρια του Ιωάννη Κούστα, το διορισμό του Διάκου ως «παντούρη και καπετάνιου» της Λειβαδιάς με ημερομηνία 26 Οκτωβρίου 1820. Το έγγραφο κατατέθηκε από τον Κρέμο στην Ιστορική και Εθνολογική Εταιρία (Τάκη Λάππα «Θανάσης Διάκος» Αθήνα 1949).
4. Η από 04.01.1859 αίτηση προς τον Βασιλέα της Στάμως Μασαβέτα, χήρας του Κωνσταντίνου, για αύξηση της σύνταξής της αναφέρει «έκτοτε μείνασα χήρα μετά τριών τέκνων, εξ ων το εν θήλυ κ.λ.π».
Τα τρία παιδιά της Στάμως Μασαβέτα δεν είναι άλλα από αυτά που αναφέρονται στο Πιστοποιητικό του Δημάρχου Κροκυλίου (Δήμος παραγρ. 9, Θεοδώρα παραγρ. 10, Γούλας παραγρ. 11).
5. Το υπ’ αρ. 1449/08.06.1865 Πιστοποιητικό του Δημάρχου Κυτινίων Κ. Δημόπουλου (έδρα Μαυρολιθάρι) όπου υπαγόταν η Άνω Μουσουνίτσα, που βεβαιώνει την καταγωγή του Δήμου Μασαβέτα και έμμεσα του Κων/νου Μασαβέτα αναφέροντας ότι «ο εκ του χωρίου Άνω Μουσουνίτζης του ημετέρου Δήμου Δημότης ημών Δήμος Μασσαβέτας ετών 46 είναι υιός του Κώστα Μασσαβέτα και εις των κληρονόμων του πατρός αυτού και του αειμνήστου Αθαν. Διάκου αδελφού του πατρός του κ.λ.π». Η έμμεση αναφορά στην καταγωγή του Κώστα Μασαβέτα οφείλεται, πιθανόν, στο γεγονός ότι ο Δήμαρχος Κυτινίων, καθ’ ύλη αρμόδιος, εγνώριζε ότι ο Κων. Μασαβέτας δεν είχε γεννηθεί στην Άνω Μουσουνίτσα αλλά στην Αρτοτίνα απ’ όπου, σε νεαρή ηλικία, πήγε στην Άνω Μουσουνίτσα και εγκαταστάθηκε, έκτοτε, εκεί μετά την υιοθεσία του από την άτεκνη θεία του Στάμω, σύζυγο του Γιάννη Μασαβέτα (Παρ. Α3ιιι ανωτέρω, Αρ. Βαλαωρίτης «Αθανάσης Διάκος» Αθήναι 1867). Αυτός , ίσως, είναι ο λόγος που ανάγκασε το Δήμο Μασαβέτα να προστρέξει στη βοήθεια του Ιωάννη Μαμούρη (παρ. 6 κατωτέρω).
6. Ακολουθεί η από 22.06.1865 μαρτυρία του Ιωάννη Μαμούρη (Ιωάννη του Γκούρα).
Αξίζει τον κόπο να ασχοληθούμε λίγο περισσότερο με την, κατά τον κ. Τσίφτη, πιο «σημαντική μαρτυρία».
Παραθέτουμε αυτούσιο το περιεχόμενο της «μαρτυρίας» Μαμούρη:
«Πιστοποιώ ευσυνειδήτως και επί τη οριζομένη υπό του Νόμου ποινή ότι ο εκ του χωρίου Άνω Μουσουνίτσης του Δήμου Κυτινίων της Παρνασσίδος Κωνταντίνος Μασσαβέτας αδελφός του αειμνήστου Διάκου λαβών τα όπλα κατά τον υπέρ ανεξαρτησίας αγώνα ετάχθη υπό τας αμέσους διαταγάς του αδελφού του έχων μεθ’ ευατού ιδίους στρατιώτας και ετελεύτησεν μαχόμενος εν Αλαμάνα της Φθιώτιδος ηρωϊκώς πλησίον του Διάκου, όστις το σώμα αυτού μετεχειρίσθη ως προπύργιον κατά των άπειρων σφαιρών του εχθρού. Ταύτα συνιδόντες δίδομεν το παρόν εις τον αιτήσαντα υιόν αυτού Δήμον Μασσαβέταν, όπως τω χρησιμεύση όπου δει.
Εν Αθήναις την 22 Ιουνίου 1865
ΙΩ. ΤΟΥ ΓΚΟΥΡΑ
(ιδιόγραφη) »
Απλή ανάγνωση αυτού του «Πιστοποιητικού» οδηγεί στα παρακάτω προφανή συμπεράσματα:
α) Δεν πρόκειται για «Πιστοποιητικό» με την συνήθη νομική έννοια του όρου αφού Πιστοποιητικά εκδίδονται από τις, κατά το νόμο, εξουσιοδοτημένες αρχές και μόνον. Εδώ πρόκειται, στην καλλίτερη περίπτωση, για μία υπεύθυνη δήλωση ενός ιδιώτη (Μαμούρη) προς ένα επίσης ιδιώτη (Δήμος Μασαβέτας) με μόνη ιδιότητα του πρώτου αυτή του συμπολεμιστή τόσο του Κων/νου Μασαβέτα όσο και του αδελφού του Αθανασίου Διάκου.
β) Σε ότι αφορά στο περιεχόμενο της «βεβαίωσης»: βεβαιώνει στοιχεία όπως τόπο καταγωγής (ακριβέστερα: τόπο κατοικίας) και ονοματεπώνυμο δηλαδή στοιχεία ταυτότητας του Κων/νου Μασαβέτα και μόνον. Η αναφορά στη βεβαίωση της ιδιότητας του Κων/νου Μασαβέτα ως αδελφού του Αθ. Διάκου, ακριβής αυτή καθ’ εαυτή, δεν μπορεί παρά να θεωρηθεί ως μία προσθήκη συναισθηματικής φύσεως λόγω της εθνικής φόρτισης και συγκίνησης που προκαλούσε, ιδιαίτερα εκείνη τη χρονική περίοδο, η θρυλική μορφή του Ήρωα της Αλαμάνας.
γ) Δεν προκύπτει από τη βεβαίωση Μαμούρη η ταύτιση τόπου καταγωγής/κατοικίας και επωνύμου του Αθαν. Διάκου με τα αντίστοιχα στοιχεία ταυτότητος του αδελφού του Κων/νου Μασαβέτα. Η πιθανότητα ταύτισης μόνον ως αληθοφανής και εικαζόμενη θα μπορούσε να θεωρηθεί αν δεν διαψευδόταν πανηγυρικά από την απλή διασταύρωση των επισήμων στοιχείων που περιέχονται στο παρόν σημείωμα. Αυτό βέβαια δεν εμπόδισε ακόμη και τον Δρα Λουκάτο να βασίσει, εντελώς αβασάνιστα, όλη την επιχειρηματολογία του γύρω από την γενέτειρα αλλά και το επώνυμο του Διάκου στην βεβαίωση Μαμούρη (Επιστημονικό Συμπόσιο «200 χρόνια από τη γέννηση του Αθανάσιου Διάκου» Αθήνα, 1992).
7. Ο κύκλος των επίσημων στοιχείων κλείνει με την υπ’ αρ. 138/22.06.1865 αίτηση του Δήμου Μασσαβέτα προς το Νομάρχη Αττικής και Βοιωτίας για κληρονομιά της σύνταξης που είχε χορηγηθεί, ήδη από το 1837, στη μητέρα του Στάμω ως χήρας του πολεμιστή Κων/νου Μασαβέτα.
Η αίτηση συνοδεύεται από το Πιστοποιητικό του Δημάρχου Κυτινίων (παραγρ. Β5 ανωτέρω) και, ίσως, επειδή αυτό το Πιστοποιητικό δεν βεβαιώνει στοιχεία του Κων/νου Μασαβέτα, τα οποία φαίνεται έπαιζαν σημαντικό ρόλο, ο γιος του Δήμος κατέφυγε στον Ιωάννη Μαμούρη (παραγρ. Β6 ανωτέρω) προκειμένου ο τελευταίος, αν και τυπικά τελείως αναρμόδιος αλλά με την αίγλη του συμπολεμιστή, να βεβαιώσει τον τόπο καταγωγής του πατέρα του. Η ταύτιση της ημερομηνίας της «βεβαίωσης» Μαμούρη με αυτή της αίτησής του ουδεμία, σχεδόν, αμφιβολία αφήνει για την επικουρική χρήση της στην υποστήριξη της αίτησης του Δήμου Μασαβέτα.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ:
Η αξιολόγηση – σύγκριση των προεκτεθέντων επισήμων στοιχείων οδηγεί στα παρακάτω συμπεράσματα:
1. Ο Διάκος γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αρτοτίνα (όπως άλλωστε και όλα τα αδέλφια του). Καταλυτική αποδεικτική αξία έχει το Πιστοποιητικό του Δημάρχου Κροκυλίου (παραγ. Β2 ανωτέρω) όπου όλοι οι, εκ πλαγίου, απόγονοι του φέρονται κάτοικοι Αρτοτίνας με την εξαίρεση των απογόνων του Κωνσταντίνου Μασαβέτα που φέρονται κάτοικοι Άνω Μουσουνίτσας όπου, προφανώς, γεννήθηκαν.
Το περιεχόμενο του Πιστοποιητικού διασταυρώνεται πλήρως και από τις αυθεντικές μαρτυρίες ζώντων συγγενών του Διάκου όπως τις κατέγραψε στην Αρτοτίνα, την ίδια χρονική περίοδο, ο ιστορικός Γεωρ. Κρέμος (παρ. Β3 ανωτέρω) ενώ η επίσημη αναφορά του δασκάλου Φ. Παπαδόπουλου (παραγρ. Β1 ανωτέρω) αποτελεί ανεπιτήδευτη πληροφορία, ανυπολόγιστης ιστορικής αξίας «διότι είναι γνησία και απηλαγμένη πάσης πλάνης, και τούτο, διότι ο περί ου, υπηρετών ως δημοδιδάσκαλος εις την Αρτοτίναν μετά 37 έτη από του θανάτου του Διάκου, αντλεί στοιχεία από το οικογενειακόν και συγγενικόν περιβάλλον, ως και τους παιδικούς φίλους του ήρωος» (Ιωάννη Μασούρα «Ποια η γεννέτειρα του Αθαν. Διάκου», Αθήνα 1975).
2. Ο Διάκος είχε δύο αδελφές, την Καλομοίρα και τη Σοφία, που παντρεύτηκαν με τους Αρτοτινούς Κώστα Σταμάτη και Κώστα Κουστά αντίστοιχα. Τρία παιδιά και έξι εγγόνια της Καλομοίρας και, αντίστοιχα, έξι παιδιά και έξι εγγόνια της Σοφίας βρίσκονταν στη ζωή το 1865 σύμφωνα με το Πιστοποιητικό του Δημάρχου Κροκυλίου. Ο ισχυρισμός του κ. Τσίφτη για ύπαρξη μίας και μόνης άγαμης αδελφής μετά το θάνατο του Διάκου είναι εντελώς αβάσιμος. Το ίδιο ισχύει και για την θέση του Παπαχρίστου στην μελέτη του με τίτλο «Που εγεννήθη ο Αθανάσιος Διάκος», Αθήνα 1939, όπου, με κατηγορηματικό τρόπο, αποφαίνεται ότι «Κόρη, δευτέρα, ασφαλώς δεν υπήρχε».!
3. Ουδεμία αμφιβολία απομένει από τη σύγκριση όλων των στοιχείων ότι ο αδελφός του Διάκου ονομαζόταν «Κωνσταντίνος» και όχι «Μήτρος» (παραγ. Β2 έως Β7).
4. Ο πατέρας του Διάκου ονομαζόταν «Γεώργιος» και όχι «Νίκος» όπως, ανακριβώς, αναφέρει ο Βαλαωρίτης και επαναλαμβάνει, με αξιωματικό τρόπο, ο Παπαχρίστου. Και ο μεν Βαλαωρίτης «ποιητική αδεία» μπορεί να συγχωρηθεί αλλά η επανάληψη από τον Παπαχρίστου, σε μία επιστημονική, υποτίθεται, διατριβή, δεν συγχωρείται. Το όνομα «Γεώργιος» και το επώνυμο «Ψυχογυιός» καταγράφεται από τον Κρέμο (παράγ. Β3 ανωτέρω) κατά την επίσκεψη του στην Αρτοτίνα στη δεκαετία του 1870 όπου ζούσαν παιδιά και εγγόνια των αδελφών του Διάκου. Δεν φαντάζομαι να υπάρχει στοιχειωδώς καλόπιστος συνομιλητής που θα αμφισβητήσει το δικαίωμα των εγγονών να γνωρίζουν, καλλίτερα από οποιονδήποτε άλλον, το όνομα του παππού τους.
Ειδικά για το όνομα, θα μπορούσε να αναφερθεί το παμπάλαιο έθιμο της Ρούμελης σύμφωνα με το οποίο συνηθιζόταν, κατ’ απόλυτο τρόπο στο παρελθόν αλλά σε πολύ μεγάλο βαθμό και σήμερα, οι εγγονοί να παίρνουν ως βαπτιστικό όνομα το όνομα και το επώνυμο του παππού τους. Στην προκειμένη περίπτωση παρατηρείται εφαρμογή αυτού του εθίμου όπως φαίνεται από το Πιστοποιητικό του Δημάρχου Κροκυλίου:
- Γεώργιος Αποστόλου Κούστα (παρ. 7)
- Γούλας (Γεώργιος, Γεωργούλας) Κ. Μασαβέτας, προφανώς πρώτο άρρεν τέκνο του Κωνσταντίνου (παρ. 11)
- Γεώργιος Κ. Σταμάτης, εγγονός της αδελφής του Καλομοίρας (παρ. 13)
Η ομάδα των ανιψιών του Διάκου συμπληρώνεται με τον Γεώργιο Κ. Κούστα, γιο της αδελφής του Σοφίας, όπως αναφέρει ο ιστορικός Κρέμος. Ο Γεώργιος Κ. Κούστας προφανώς δεν ζούσε το 1865 και γι αυτό δεν περιλαμβάνεται στο Πιστοποιητικό του Δημάρχου Κροκυλίου.
Είναι αξιοσημείωτο ότι το βαπτιστικό «Νίκος» δεν εμφανίζεται στην οικογένεια Κωνσταντίνου Μασαβέτα παρά το γεγονός ότι υπάρχουν δύο άρρενα τέκνα.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ:
1. Η πλευρά της Άνω Μουσουνίτσας στην προσπάθειά της να στηρίξει, πάση θυσία, την εξωπραγματική όσο και ανιστόρητη άποψη της γέννησης του Αθαν. Διάκου στην Άνω Μουσουνίτσα περιπίπτει σε αντιφάσεις και ανακρίβειες αδιαφορώντας για την κατάφωρη παραποίηση, μέχρι και διαστρέβλωση, της αλήθειας όπως αυτή προκύπτει από επίσημες γραπτές πηγές και μάλιστα όλες του 19ου αιώνα. Έτσι, σταχυολογώντας πρόχειρα, ο ένας (Παπαχρίστου) αποφαίνεται εσφαλμένα αλλά με αξιωματικό τρόπο, για το όνομα του πατέρα του Διάκου και ακόμη κατηγορηματικότερα ότι «Κόρη, δευτέρα, ασφαλώς δεν υπήρχε» ενώ διατηρεί αμφιβολίες για την ύπαρξη αδελφού με το όνομα Αποστόλης, ο άλλος (Κόλλιας) ανακαλύπτει ανύπαρκτο σπίτι του Διάκου στην Άνω Μουσουνίτσα και με απλοϊκό τρόπο αποφαίνεται (όπως δυστυχώς και ο Λουκάτος) ότι ο Διάκος δεν μπορεί παρά να έχει γεννηθεί στην Άνω Μουσουνίτσα και να έχει επώνυμο Μασσαβέτας αφού από εκεί καταγόταν ο αδελφός του Κωνσταντίνος Μασσαβέτας!, ο τρίτος (Τσίφτης) έχει αντικρίσει το ανύπαρκτο σπίτι που γεννήθηκε ο Διάκος, αγνοεί όμως το πραγματικό όνομα του αδελφού του Διάκου ενώ ανακαλύπτει μία και μόνη άγαμη αδελφή κ.ο.κ
Και βέβαια όλοι τους ανακηρύσσουν σε θέσφατο τη βεβαίωση του Ιωάννη Μαμούρη για το Δήμο Μασαβέτα ενώ άριστα γνωρίζουν ότι δεν έχει οποιαδήποτε ιστορική ή επίσημη αποδεικτική αξία όπως πιο πάνω αναφέρθηκε (παραγρ. Β6). Η επιμονή σ’ αυτόν τον τελείως αβάσιμο ισχυρισμό μόνο με το απλοϊκό «ράβδος εν γωνία άρα βρέχει» θα μπορούσε να παρομοιασθεί
2. Η πλευρά της Αρτοτίνας παραθέτει, στην κατηγορία πάντοτε των επίσημων στοιχείων και κατά χρονολογική σειρά, την επίσημη αναφορά προς το Υπουργείο Παιδείας του Ηπειρώτη δασκάλου Φ. Παπαδόπουλου (1858), το Πιστοποιητικό του Δημάρχου Κροκυλίου, τις αυθεντικές μαρτυρίες στον ιστορικό Κρέμο και, βέβαια, τις αναμνήσεις του γιατρού Κώστα Κουστα (1858 – 1946), εγγονού της αδελφής του Ήρωα Σοφίας. Ο νεαρός Κούστας αναζητήθηκε και ανεβρέθηκε και ως απόγονος του Αθανασίου Διάκου, «μετ’ αναντιλέκτους της γνησιότητος αυτού μαρτυρίας», κατά τον καθηγητή Κρέμο, προσκλήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε με δαπάνη του Κράτους ενώ, πάλι κατά τον ίδιο καθηγητή, του άλλαξαν το επώνυμο σε Διάκος «προς διάσωση του ηρωικού επωνύμου». Ο γιατρός Κώστας Διάκος άσκησε την ιατρική στην Αρτοτίνα μέχρι το τέλος της ζωής του.
3. Όλα τα επίσημα στοιχεία, που αναφέρθηκαν σ’ αυτό το σημείωμα, οδηγούν στο μονοσήμαντο συμπέρασμα ότι η ΑΡΤΟΤΙΝΑ είναι ο τόπος όπου είδε το φως της ζωής και μεγάλωσε ο Αθαν. Διάκος.
Αρκεί, ας συγχωρηθεί η επανάληψη, και μόνον η αναφορά στο Πιστοποιητικό του Δημάρχου Κροκυλίου σύμφωνα με το οποίο όλα τα μέλη της πατρικής οικογένειάς του έχουν γεννηθεί και μεγαλώσει στην Αρτοτίνα, όπου και κατοικούν (1865), πλην βέβαια των απογόνων του αδελφού του Κωνσταντίνου που είδαμε πως βρέθηκε στην Άνω Μουσουνίτσα (παράγ. Β5 πιο πάνω).
Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο ότι η πλευρά της Άνω Μουσουνίτσας και οι κατά καιρούς υποστηρικτές της αποφεύγουν επιμελώς να αναφερθούν στα υπόλοιπα, πλην του Κων/νου Μασαβέτα, μέλη της πατρικής οικογένειας του Αθαν. Διάκου.
(Αναλυτική μελέτη: Αθαν. Γ. Βήλος
Βασ. Γεωργίου 37 – Χαλάνδρι)
Αντί σχολιασμού:
Παρασκευή, 17 Απριλίου 2009, στις 01:25
Προς Δημήτρης Μπόπης:
Μας έχεις ψιλομπερδέψει τώρα. Αφού ο Διάκος δεν λέγονταν Μασαβέτας, πως λέγονταν; Το επώνυμο του παππού του ήταν Μασαβέτας, επομένως και του πατέρα του Διάκου. Πως λοιπόν ο Διάκος είναι δυνατόν να μην πήρε το επώνυμο του πατέρα του;
Αντί σχολιασμού:
Σάββατο, 18 Απριλίου 2009, στις 01:49
Ο πατέρας του Αθανασίου Διάκου, λεγόταν Γεώργιος Γραμματικός. Kαι επειδή πήγε από την Άνω Μουσουνίτσα στην Αρτοτίνα κοντά στο θείο του Αθανάσιο Γραμματικό, που ήταν Αρματολός, σαν «ψυχοπαίδι» έγινε έκτοτε γνωστός με το επώνυμο «Ψυχογυιός».
Ο αδερφός του Διάκου, Κωνσταντίνος, πήγε στην Άνω Μουσουνίτσα και υιοθετήθηκε από την άτεκνη θεία του, Στάμω, παίρνοντας το όνομα του άντρα της, που ήταν Μασσαβέτας.
Xρειάζεται κάποιος να διαβασει τις επισημες πηγες και να βγαλει συμπέρασμα. Το έχουν κάνει εδω και πολλά χρόνια ο Καρκαβίτσας, με επιτοπια έρευνα μιλώντας με τους τελευταιους απογονους, εν ζωη, του Διάκου. Επίσης ιστορικοί όπως ο Κρέμος, ο Κόκκινος σε μελέτες τους. Καποιοι ιστορικοι διαφωνουν μεταξυ τους. Το θέμα ειναι και εμεις να μελετουμε και να μην δεχομαστε ακριτα ολα αυτα που γραφονται και που πολλες φορες αποσκοπουν σε συμφεροντα…
Ενα τραγικο παραδειγμα ειναι πως, πέρα απο το επίθετο, λενε πως ο Διάκος τιμήθηκε με το βαθμό του Υπολοχαγού. Άκουσον άκουσον… Ο ΑΝΩΤΑΤΟΣ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΩΤΗΣ ΤΑΞΕΩΣ (απο επισημα κρατικα στοιχεία), να αναφερουν πως πηρε βαθμο Υπολοχαγου. Αυτό ειναι ντροπή!!!
Τετοια ανακριβη στοιχεια λοιπον, διαδιδουν και σε “Βικιπαιδειες” και σε διαφορα αναγνωσματα, χωρις ΚΑΝ να ελεγξουν τις πηγες και απο που προερχονται.
Δεν μου αρεσει καποιοι να οικοιοποιούνται το όνομα του ΗΡΩΑ, μόνο και μόνο για διαφημιστικούς και τουριστικούς λόγους. Δεν εχει τόσο σημασια το επώνυμο ή ο τόπος γεννησεως ή ο τόπος καταγωγής του, άλλωστε ανηκει σε ολόκληρη την Ελλάδα αυτός ο Ήρωας. Σημασια έχει, να μην παραποιούν κατα το δοκουν τα γεγονότα.
Αντί σχολιασμού:
Σάββατο, 18 Απριλίου 2009, στις 08:51
Προς Δημήτρης Μπόπης:
Ξεχάσαμε τον παππού του Διάκου. Εκεί υπάρχει κάποιο πρόβλημα: Λεγόταν Μασαβέτας. Εκτός και αν δεν ήταν παππούς από την πλευρά του πατέρα, αλλά της μητέρας.
Κατά τ’ άλλα θα συμφωνήσω, ότι ο Διάκος είναι ήρωας όλων των Ελλήνων. Δεν πολέμησε μόνο για την γενέτειρά του, όποια κι αν είναι αυτή, αλλά για μια ελεύθερη Ελλάδα. Η όποια οικειοποίησή του, είναι σίγουρα πράξη ευτελής και ιδιοτελής.
Αντί σχολιασμού:
Σάββατο, 18 Απριλίου 2009, στις 13:25
Το θέμα είναι να γνωρίζουμε ΠΟΙΟΣ αναφέρει, κάποιον Μασαβέτα ως παππού του Διάκου, και ΓΙΑΤΙ δεν αναφέρει το όνομα του πατέρα του. Όπως επίσης ΔΕΝ αναφέρουν την υιοθεσία του αδερφού του Διάκου, Κωνσταντίνου, από την θεια του Στάμω και τον συζυγό της Μασαβέτα.
Επίσης κατι άλλο που θυμήθηκα, διαβάζοντας το παραπάνω κείμενο. Ο Ομερ Βρυώνης, δεν ήταν Ελληνικής καταγωγής. Ήταν Αλβανός στρατηγός και πασάς του Βερατίου. Οι Αλβανοί τότε και οι Τουρκαλβανοί, ήταν ο στρατός κατοχής των Τούρκων στη σκλαβωμένη Ελλάδα.
Οι πηγές μου και η βιβλιογραφία μου είναι οι κάτωθι:
• Νέα γενική ιστορία των Ελλήνων, Δ, Απέργη & ΣΙΑ Ο.Ε, τόμος 10ος Αθήνα (1975).
• Σπύρου Μελά: Ματωμένα ράσα, εκδόσεις Μπίρη, Αθήνα (1979).
• Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν «ΗΛΙΟΥ», Ιωάννου Πασσά, τ. Η’, Αθήνα (1975).
• Ιστορία Ελληνικού Έθνους, Κ, Παπαρρηγόπουλου, εκδόσεις Καρολίδου, Αθήνα.
• Νέα ελληνική εγκυκλοπαίδεια, εκδόσεις Χάρη Πάτση Ε.Π.Ε, τόμος 10ος Αθήνα (1967).
• Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,τ. ΙΒ’, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα (1979).
• Ι, Φιλήμων, Δοκίμιον Ιστορικόν περί της Ελληνικής Επαναστάσεως, Αθήνα (1959-61).
• Γενικό Επιτελείο Στρατού:Ευρετήριο πολεμικών γεγονότων του ελληνικού έθνους, Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, Αθήνα (1989).
• Ν,Διαμαντόπουλος-Α,Κυριαζόπουλος, Ελληνική ιστορία των νεότερων χρόνων ΟΕΔΒ (1980).
• Brewer David, The Greek war of independence, The Overlook Press (2001).
• Paroulakis Peter H, The Greeks: Their Struggle For Independence, Hellenic International Press (1984).
• http://www.e-grammes.gr – http://www.neural.uom.gr
Πάντως χαιρομαι, ειλικρινα, που υπάρχουν καποια forums όπως αυτό και μπορουν να γραφονται καποια πραγματα για ολους αυτούς τους Μεγάλους Ήρωες του Ελληνισμού!
Αντί σχολιασμού:
Σάββατο, 18 Απριλίου 2009, στις 16:41
Προς Δημήτρης Μπόπης:
Τ’ αφήνεις στη μέση όμως.
Γιατί δεν δίνεις και τις απαντήσεις στις ερωτήσεις που τονίζεις για να υπάρχει μια ολοκληρωμένη άποψη;
Αν σου είναι εύκολο, ανέλυσε λίγο αυτά που λες.
Για τον Ομέρ Βρυώνη (αν θυμάμαι καλά) το αναφέρει ο Σπυρίδων Τρικούπης στην «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως».
Αντί σχολιασμού:
Σάββατο, 18 Απριλίου 2009, στις 17:43
Έχω γράψει και αναλυτικό άρθρο στη ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ (ΤΕΥΧΟΣ: 128, 4/2007).
Θα το περαθεσω αυτουσιο σε επόμενο μηνυμα.
Αντί σχολιασμού:
Σάββατο, 18 Απριλίου 2009, στις 18:01
Προς Δημήτρης Μπόπης:
Αγαπητέ φίλε, αν έχεις καταλάβει, δεν κάνω διαγωνισμό γνώσεων. Την ιστορική αλήθεια αναζητώ, όπως κι εσύ. Σε ρωτάω, για να γίνουν και οι απαραίτητες αλλαγές στο αρχικό κείμενο αν χρειαστεί. Θεωρώ την παρέμβασή σου, πολύ χρήσιμη, εξ ου και οι απορίες.
Συγχώρεσέ με λοιπόν που επιμένω, για τον παππού του Διάκου, αλλά μέχρι τώρα δεν έχω εντοπίσει περισσότερες πληροφορίες γι’ αυτόν. Γι’ αυτό λοιπόν σου ζητώ να ξεδιαλύνεις το «μυστήριο», τη λύση του οποίου, απ’ ότι αντιλαμβάνομαι, γνωρίζεις.
Υ.Γ. Η ιστοσελίδα δεν διεκδικεί το αλάθητο, ούτε το τεκμήριο της επιστημονικής γνώσης. Οι πηγές απ’ όπου έχουν αντληθεί τα διάφορα κείμενα, αναφέρονται στο τέλος του κειμένου (η αναφορά γίνεται κυρίως για λόγους ηθικούς και όχι για απόδοση εγκυρότητας). Γι’ αυτό άλλωστε είναι ανοιχτός ο σχολιασμός, έτσι ώστε να γίνεται συζήτηση.
Αντί σχολιασμού:
Δευτέρα, 20 Απριλίου 2009, στις 16:45
Βεβαίως και δεν πρόκειται για διαγωνισμό γνώσεων. Συγνώμη αν φανηκα λίγο επίμονος, απλώς είναι από τα αγαπημένα μου πρόσωπα ο Αθανάσιος Διάκος! Σε ευχαριστώ ιδιαιτέρως για το ενδιαφέρον σου για αυτούς τους Μεγάλους Ήρωες.
Δεν ξέρω αν βαρύνω τη σελίδα με το να ανεβασω ολόκληρω άρθρο, θα προσπαθήσω να στείλω καποιες παραπομπές και κείμενα βασισμένα και στις δυο πλευρες (Ανω Μουσουνίτσας και Αρτοτίνας) γιατί καποιοι ιστορικοί αναφερουν μονομερως γεγονότα χωρίς να κανουν αντιπαραβολη μαρτυριών και χωρίς να χρησιμοποιουν ή απλως να αποκρύπτουν σκοπίμως τα επίσημα κρατικά έγγραφα. Πολλα βασικά στοιχεία βρίσκονται (ακόμη) σε έντυπη μορφή και κάποια ειναι και ιδιαιτερως σπανια.
Στα παρακάτω links υπάρχει μια μελέτη από τον Αθανάσιο Βήλο, πολύ εκτενής, στην οποία παρατίθονται και αναλύονται μαρτυρίες -και απο τις δυο πλευρες- και επίσημα κρατικα έγγραφα. Χρειάζεται μόνο μια προσεκτική ανάγνωση.
http://www.neural.uom.gr/dixori/artotina-vilos2_3.htm
http://www.neural.uom.gr/dixori/diakos.htm
http://www.neural.uom.gr/dixori/artotina-2.htm
Σχετικά τωρα με το όνομα Μασσαβέτας και τον υποτιθέμενο παππού του Διάκου, είναι μια μονομερής μαρτυρία κατοίκων Ανω Μουσουνίτσας, όπως επίσης και των άλλων δυο υποψηφίων ονομάτων, Πανουργιά και Κωνσταντέλλου. Επικράτησε το Μασσαβέτας έχοντας “πολιτική” ισχύ.
Εν αντιθέσι, το όνομα Γραμματικός που είναι πασίγνωστο -και στις δυο πλευρές- και μάλιστα υπήρχε και έριδα μεταξυ των δυο χωριών για την καταγωγη του αρματολού Αναστασιου Γραμματικού. Ο πατέρας του Διάκου, πήρε το όνομα του θείου (απο την πλευρα του πατερα του) μετα την υιοθεσία του, Γραμματικός. Και απέκτησε το “παρατσούκλι” Ψυχογιός-Ψυχοπαίδι δηλαδή, το οποίο καταγράφεται από ιστορικούς της εποχής, απο μελετητές και από επισημα κρατικά έγγραψα, δημαρχου της περιοχής και δασκαλου, κανοντας ονομαστική απογραφη πληθυσμου. Ο αδερφός του Διάκου, όταν υιοθετήθηκε από τη θεια του Στάμω (αδερφη του πατέρα του) πήρε το όνομα του συζυγου της, Μασαβέτας, γι’αυτό και από ιστορικούς και από μελετητες αναφέρεται ο αδερφός του Διάκου Κωνσταντίνος ο “επωνομασθείς” Μασαβέτας. Που σημαίνει μεταφρασμένο “αυτός που απέκτησε το επώνυμο”. Το ότι, μετα την απογραφη της μαχης, βρεθηκαν συμπολεμιστές που βεβαίωσαν οτι ο Κωνσταντινος Μασσαβετας ήταν αδερφός του Διάκου, δεν σημαίνει πως και ο Διάκος είχε το ίδιο επίθετο με τον αδερφό του.
Τωρα, γιατί γινονται όλα αυτα και γιατι υπάρχει αυτή η υποτιθέμενη συγχυση στοιχείων ειναι καθαρα -κατα τη γνωμη μου- για θέματα τουριστικής εκμετάλευσης, διαφήμισης και αθέμιτης ψηφοθηρίας. Εν μια νυκτι η Ανω Μουσουνίτσα μετονομαστηκε σε “Αθανάσιος Διάκος”, αρτι προσφάτως, όπως τα Σκόπια σε “Μακεδονία”.
Ας μη μενω σε αυτο όμως, σημασια εχει να θυμομαστε και να τιμούμε τον Ήρωα που θυσιαστηκε για μια Ελευθερη Ελλάδα.
Η γενναία απόφαση του Διάκου, να μείνει και να πολεμήσει μέχρι τέλους, στις 23 Απριλίου 1821, βοήθησε τον Κολοκοτρώνη -που πολιορκούσε την Τριπολιτσά- να κερδίσει αρκετές μέρες χρόνο, αφού ο Ομέρ Βρυώνης καθυστέρησε την προέλασή του μέχρι τις 7 Μαΐου, για να ανασυντάξει και να τροφοδοτήσει με νέα δύναμη τον στρατό του. Μετά το ηρωικό παράδειγμα του Διάκου, καταλαβαν οι Τουρκοι πως η κατάσταση ήταν πλέον σοβαρή και δεν είχε να κάνει με απλά κινήματα ανταρσίας, αλλά με μια γενικευμένη επανάσταση.
Ελπίζω να μην γινομαι κουραστικός, θα παραβάλω σύντομα και ένα κειμενο 33 σελιδων, δεν ξερω αν είναι πολύ για τη σελίδα εδώ… Απλώς για μελέτη και προβληματισμό.
Αντί σχολιασμού:
Δευτέρα, 20 Απριλίου 2009, στις 19:38
Προς Δημήτρης Μπόπης:
Για να καταλήξουμε κάπου, ο παππούς του Διάκου ονομάζονταν Αναστάσιος Γραμματικός και ήταν αδερφός του Αθανάσιου (ή Γεώργιου;) Γραμματικού, στον οποίο είχε πάει ο πατέρας του Διάκου ως ψυχοπαίδι;
Υ.Γ. Δεν υπάρχει περιορισμός σε σχέση με το τι μπορείς να δημοσιεύσεις και φυσικά δεν γίνεσαι κουραστικός. Επειδή όμως τόσες σελίδες ίσως είναι κουραστικές στην ανάγνωση για τον αναγνώστη, θα ήταν καλύτερο να απομονώσεις και να δημοσιεύσεις τα κυριότερα σημεία και ολόκληρο το έγγραφο να το θέσεις στην διάθεση όποιου θέλει να το κατεβάσει.
Υ.Γ. 2. Μην περιμένεις να σου επιστρέψω ειλικρινώς τις ευχές, καθώς είμαι άθρησκος :cool:
Αντί σχολιασμού:
Δευτέρα, 20 Απριλίου 2009, στις 23:02
ΟΚ, για τις ευχές..
Οπότε, σε επόμενα μηνυματα θα βαλω ενότητες με κειμενα, για τον Αθανάσιο Διάκο, καθώς και τις πηγες-παραπομπες για τους αναγνωστες. Σε ευχαριστώ για τις αμεσες απαντησεις σου!
Αντί σχολιασμού:
Δευτέρα, 20 Απριλίου 2009, στις 23:07
Αντί σχολιασμού:
Δευτέρα, 20 Απριλίου 2009, στις 23:17
Προς Δημήτρης Μπόπης:
Μισό λεπτό, γιατί αυτό θα ήθελα να το ξεκαθαρίσουμε.
Αθανάσιος Γραμματικός ονομάζεται αυτός που ήταν κάτοικος Αρτοτίνας και στον οποίο πήγε ως ψυχοπαίδι, ο πατέρας του Διάκου, Γεώργιος Γραμματικός. Σωστά;
Ο βιολογικός πατέρας του Γεώργιου Γραμματικού (ο κανονικός παππούς του Διάκου δηλαδή) και αδερφός του Αθανάσιου Γραμματικού, ονομάζονταν Αναστάσιος Γραμματικός, ή κάπως αλλιώς;
Αντί σχολιασμού:
Τρίτη, 21 Απριλίου 2009, στις 15:40
Αντί σχολιασμού:
Τρίτη, 21 Απριλίου 2009, στις 16:13
Προς Dimitris:
Για όλους μετράνε πιστεύω, αλλά η Ιστορία είναι Ιστορία.
Αντί σχολιασμού:
Τρίτη, 21 Απριλίου 2009, στις 16:46
Τώρα “ψάχνομαι” να παω στην Αρτοτίνα, έχω να παω πολλά χρόνια, -(στην πραγματικότητα έχω πάει 3 φορές, και μόνο μια φορά έμεινα 10 μέρες στα 11 μου)-να και θέλω να προσκυνήσω τους τάφους των προγόνων μου. υπέροχη χωριό, υπέροχή περιοχή.
Αντί σχολιασμού:
Τετάρτη, 22 Απριλίου 2009, στις 23:47
Ακριβώς. Αθανάσιος Γραμματικός ονομαζόταν ο Αρτοτινος Αρματολός στον οποίο πήγε ως ψυχοπαίδι ο πατέρας του Διάκου, Γεώργιος Γραμματικός. Ο Γεώργιος, ήταν ορφανός από πατέρα και μητέρα και πιθανότερο όνομα πατρός θεωρείται το Νικόλαος. Έχει αναφερθεί και σε καποιες δημοσιευσεις (λανθασμένα) ως Νικόλαος Γραμματικός ο πατέρας του Διάκου. Διορθώθηκε ομως μετά από επιτόπιες έρευνες όπως του Ανδρέα Καρκαβίτσα, που είναι δημοσιευμένη στον ΚΕ’ τόμο της Εστίας του 1888, με τίτλο «Ιστορικές Σημειώσεις». Περιέχονται στοιχεία τα οποία συλλέχθηκαν τον 19ο αιώνα, σε ανύποπτο χρόνο, όταν ακόμη ζούσαν οι άνθρωποι που μπορούσαν να δώσουν αυθεντικές πληροφορίες για τον Ήρωα Αθανάσιο Διάκο και την πατρική του οικογένεια.
Επίσης το όνομα «Γεώργιος» και το επώνυμο «Ψυχογυιός» καταγράφεται κσι από τον Κρέμο κατά την επίσκεψη του στην Αρτοτίνα, στη δεκαετία του 1870, όπου ζούσαν παιδιά και εγγόνια των αδελφών του Διάκου.
Γεώργιος Κρέμος
Ο Βοιωτός καθηγητής – Υφηγητής της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Γεώργιος Κρέμος (1839 – 1926) στα «Ιστορικά Επανορθώματα», δημοσιευμένα στο περιοδικό «Απόλλων», το έτος 1883, μετά από επιτόπια επίσκεψή του στην Αρτοτίνα (και στην Άνω Μουσουνίτσα) στη δεκαετία του 1870 και αυθεντική πληροφόρηση που έλαβε από, τουλάχιστον, δύο πρόσωπα τα οποία και κατονομάζει δηλαδή τον Ιωάννη Κούστα, γιό της αδελφής του Ήρωα Σοφίας, φύλακα τότε στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο, καθώς επίσης και τον Αθανάσιο Ζαρονίκο, σύζυγο της κόρης της Σοφίας Φέγγως (παράγ. 2 και 4 Πιστοποιητικού Δημάρχου Κροκυλίου http://www.neural.uom.gr/dixori/diakos.htm), επιβεβαιώνει πλήρως το περιεχόμενο του ανωτέρω Πιστοποιητικού, συμπληρώνοντας το μάλιστα σε τρία σημεία του:
i) Ο πατέρας του Διάκου «Γεώργιος» πήγε από την Άνω Μουσουνίτσα στην Αρτοτίνα κοντά στο θείο του Αθανάσιο Γραμματικό σαν «ψυχοπαίδι» (άτυπη υιοθεσία με σύγχρονους όρους) και έγινε, έκτοτε, γνωστός με το επώνυμο «Ψυχογυιός». Παντρεύτηκε την Αρτοτινή Χρυσούλα Καφούρα ή Μπουκουβάλα με την οποία απέκτησε πέντε παιδιά (Σοφία, Καλομοίρα, Αποστόλης, Κωνσταντίνος, Αθανάσιος).
ii) Τα υπό στοιχεία 3, 4, 5 πρόσωπα (Γκόλφω, Φέγγω, Αικατερίνη) ήταν τέκνα της Σοφίας.
iii) Ο τέταρτος γιος «Κωνσταντίνος, Μασσαβέτης επωνομασθείς εκ του θετού αυτού πατρός, εγέννησε δύο υιούς οίτινες ονομάσθησαν: 1. Γεώργιος 2. Δήμος» (παραγρ. 9 και 11 του Πιστοποιητικού).
Ο Κρέμος ανακάλυψε, επίσης, στα χέρια του Ιωάννη Κούστα, το διορισμό του Διάκου ως «παντούρη και καπετάνιου» της Λειβαδιάς με ημερομηνία 26 Οκτωβρίου 1820. Το έγγραφο κατατέθηκε από τον Κρέμο στην Ιστορική και Εθνολογική Εταιρία (Τάκη Λάππα «Θανάσης Διάκος» Αθήνα 1949).
Συμφώνως, ακολουθεί και η επιτόπια έρευνα του Ανδρέα Καρκαβίτσα, όπως επίσης και οι αναφορές των: Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, Σπυρίδωνα Φόρτη και Α. Γούδα και αλλων.
ΠΑΝ. ΡΟΔΙΟΣ (συνταγματάρχης)
Μέλος του μετεπαναστατικού τακτικού στρατού, έφθασε μέχρι το βαθμό του στρατηγού ενώ επί Καποδίστρια χρημάτισε Υπουργός των Στρατιωτικών. Δημοσίευσε την πρώτη βιογραφία του Αθαν. Διάκου στην ελληνική και γαλλική με αναφορά της Αρτοτίνας ως γενέτειράς του (Περιοδικό «Έφορος Στρατιωτικός», Ναύπλιο 1835).
«ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ», ΙΑΚΩΒΟΥ ΡΑΚΑΒΗ, ΑΘΗΝΑΙ 1853
Το τρίτομο έργο του Ραγκαβή περιλαμβάνει «Περιγραφή γεωγραφική, ιστορική, αρχαιολογική και στατιστική της Αρχαίας και Νέας Ελλάδος» με τον πρώτο τόμο να περιλαμβάνει την «Στερεάν, Ανατολικήν και Δυτικήν Ελλάδα».
το έργο περιλαμβάνει λεπτομερή στοιχεία για την ιστορία της περιοχής, τη φυσική γεωγραφία, τη διοικητική διαίρεση, τον πληθυσμό με βάση την απογραφή του 1851, τα παραγόμενα προϊόντα κ.λ.π. Αποτελεί, με σύγχρονη ορολογία, ένα οιωνοί εγχειρίδιο Πατριδογνωσίας και είναι φανερό ότι οι πληροφορίες που περιέχονται σε αυτό έχουν συλλεγεί με συστηματικό τρόπο, πιθανότατα με επιτόπια επίσκεψη του συγγραφέα και/ή συνεργατών του. Οι λεπτομέρειες που περιλαμβάνει (φυσική γεωγραφία, προϊόντα κ.λ.π) σχεδόν ουδεμία αφήνουν αμφιβολία γι αυτό.
Το βιβλίο εκδόθηκε το 1853, άρα τα στοιχεία που περιλαμβάνει έχουν συλλεγεί αρκετά νωρίτερα και, εν πάση περιπτώσει, πολύ κοντά στα γεγονότα του 1821. Έχουν περάσει μόλις 25 – 30 χρόνια και άρα οι μνήμες δεν μπορεί παρά να είναι πολύ νωπές.
Γράφει λοιπόν ο Ραγκαβής στο κεφάλαιο «ΦΩΚΙΣ»:
ΕΠΑΡΧΙΑ ΠΑΡΝΑΣΣΙΔΟΣ
ΔΗΜΟΣ ΚΥΤΙΝΙΩΝ
Άνω Μουσουνίτσα, προϊόντα τα αυτά, 1 ποταμός, 1 ρεύμα, δάση μεγάλα, οικίαι 100, κάτοικοι 588
Πιο κάτω στο κεφάλαιο «ΔΩΡΙΣ» αναφέρονται:
ΕΠΑΡΧΙΑ ΔΩΡΙΔΟΣ
ΔΗΜΟΣ ΚΡΟΚΥΛΕΙΟΥ
Αρτοτίνα (1), προϊόντα τα ανωτέρω και οίνος, 1 ποταμός, 3 ρεύματα χρήσιμα, οικίαι 199, κάτοικοι 1052 με υποσημείωση (1): «Η Αρτοτίνα ην πατρίς του περιφήμου ήρωος Διάκου (Αθανασίου), ος υψώσας πρώτος την σημαίαν της επαναστάσεως την 28ην Μαρτίου 1821 και αριστεύσας κατά την Λεβαδιάν και αλλαχού, εμαρτύρησε, συλληφθείς και ανασκολπισθείς εις Λαμίαν υπό του Ομέρ – Βριόνου».
Ο Ραγκαβής, ενώ ουδόλως ασχολείται στο έργο του με την επανάσταση και τις μάχες του 1821, εντούτοις αισθάνεται την ανάγκη να καταγράψει την πληροφορία για την γενέτειρα του Διάκου. Εδώ ανακύπτει το εύλογο ερώτημα γιατί το έκανε. Μια εύκολη απάντηση θα ήταν λόγω ιδιαίτερων δεσμών που είχε με την Αρτοτίνα την οποία ήθελε με αυτόν τον τρόπο να προβάλει που όμως στερείται οποιαδήποτε βάσεως. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα ίσως είναι πολύ απλούστερη: Ο Ραγκαβής, συλλέγοντας το υλικό για το έργο του ήλθε σε επαφή με πηγές και ανθρώπους που είχαν ζήσει τα γεγονότα του 1821. Η θυσία του Διάκου, πολύ πρόσφατη, είχε συνταράξει το Πανελλήνιο, ιδιαίτερα δε την περιοχή που καλύπτει ο συγκεκριμένος τόμος και ο Ραγκαβής πρέπει να θεώρησε την υποσημείωση ως απότιση φόρου τιμής προς την γενέτειρα του Ήρωα. Είναι η μόνη λογική εξήγηση.
Και βέβαια δεν θα είχε λόγο να το κάνει εάν δεν ήταν βέβαιος για την ακρίβεια της σχετικής πληροφορίας. Αντίτυπό του έργου του Ραγκαβή βρίσκεται στη βιβλιοθήκη του Συλλόγου Αρτοτινών «Ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΔΙΑΚΟΣ».
Ο Ηπειρώτης δάσκαλος Φ. Παπαδόπουλος,
που υπηρετούσε τότε στην Αρτοτίνα υπέβαλε στο Υπουργείο Παιδείας στις 18.12.1858 μελέτη-αναφορά με τίτλο «περί καταγωγής και διαλέκτου των κατοίκων της κώμης Αρτοτίνης Δωρίδος» (δημοσιεύθηκε το 1868 στην «Εφημερίδα των Φιλομαθών») όπου, μεταξύ άλλων, αναφέρει «Διο και κατά τον υπέρ ανεξαρτησίας αγώνα διέπρεψαν πολλοί εκ των ενταύθα, οίον ο αείμνηστος Διάκος, ο Καλτσάς, ο Σιαφάκας κ.λπ».
Η πληροφορία αυτή, επίσημη και υπεύθυνη αφού παρέχεται από κρατικό λειτουργό, έχει ταυτόχρονα «ανυπολόγιστην ιστορικήν αξίαν διότι είναι γνησία και απηλλαγμένη πάσης πλάνης και τούτο διότι ο περί ου υπηρετών ως δημοδιδάσκαλος εις την Αρτοτίναν μετά 37 έτη από του θανάτου του Διάκου, αντλεί στοιχεία από το οικογενειακόν και συγγενικόν του περιβάλλον ως και τους παιδικούς φίλους του ήρωος» (Ι. Κ. Μασούρα «Ποία η γενέτειρα του Αθανασίου Διάκου», Αθήναι 1975.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ
Ο εθνικός ποιητής, στα προλεγόμενα του έπους «Αθανάσιος Διάκος» Αθήνα 1867 αναφέρεται στην υιοθεσία του αδερφου του Διάκου, Κωνσταντίου, από τη θεία του Στάμω (αδελφή του πατέρα του) σύζυγο του Γιάννη Μασσαβέτα από τον οποίο, προφανώς πήρε το επώνυμο Μασσαβέτας. Ο Βαλαωρίτης είχε πρωτογενή πληροφόρηση, από Μουσουνιτσιώτες, για τον συμπολίτη τους Κωνσταντίνο και δεν μπορεί να φαντασθεί κανείς κάποιο λόγο για τον οποίο -Μουσουνιτσιώτες- θα παραπλανούσαν τον Βαλαωρίτη δίνοντας του ψευδείς πληροφορίες.
–Αυτες ειναι καποιες πληροφορίες και παραπομπες που βαζω, θα ακολουθησουν κι αλλες…
Εχει επισης ενδιαφέρον, να επισκεφθει κάποιος και τα δυο χωριά. Και ιδιως τη Μονή Προδρόμου, που βρισκόταν ο Διάκος, λίγο εξω απο Αρτοτίνα που σωζεται ως σημερα το κελι του.
http://www.facebook.com/home.php?#/group.php?sid=6787bbe7d7cb69f514fc94d1117fbe6f&gid=50791923480&ref=search
Στα discussion topics αυτου του group, υπάρχει αρθρο ολοκληρωμενο για τον Αθανάσιο Διάκο, που δημοσιευτηκε στην ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ (ΤΕΥΧΟΣ: 128, 4/2007), http://www.periscopio.gr/site/articles.asp?magID=2&aID=3993
Αντί σχολιασμού:
Πέμπτη, 23 Απριλίου 2009, στις 11:05
Προς Δημήτρης Μπόπης:
Ευχαριστούμε, αρκετά χρήσιμα τα στοιχεία (μερικές από τις ιστοσελίδες τις είχα διαβάσει κι εγώ).
Μήπως έχουμε υπ’ όψιν κάποια στοιχεία και για τον Νικόλαο Γραμματικό, τον κανονικό παππού του Διάκου;
Αντί σχολιασμού:
Πέμπτη, 7 Μαΐου 2009, στις 00:22
Ο Αθανάσιος Διάκος γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αρτοτίνα, όπως και όλα τα αδέλφια του (Απόστολος, Κωνσταντίνος, Καλομοίρα, Σοφία). Σύμφωνα με το Πιστοποιητικό του Δημάρχου Κροκυλίου (υπ’ αρ. 687 / 10.01.1865) όλοι οι, εκ πλαγίου, απόγονοι του ήρωα, φέρονται κάτοικοι Αρτοτίνας με εξαίρεση των απογόνων του Κωνσταντίνου Μασαβέτα που φέρονται κάτοικοι Άνω Μουσουνίτσας όπου, προφανώς, γεννήθηκαν. Το Πιστοποιητικό αυτό πρώτος ανακάλυψε ο ιστορικός, ερευνητής και συγγραφέας Τάκης Λάππας το 1946 και βρίσκεται στα Αρχεία Αγωνιστών της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Το περιεχόμενο του Πιστοποιητικού διασταυρώνεται πλήρως από τις αυθεντικές μαρτυρίες ζώντων συγγενών του Διάκου όπως τις κατέγραψε στην Αρτοτίνα, ο ιστορικός Γεώργιος Κρέμος, στα «Ιστορικά Επανορθώματα» 1883, μετά από επιτόπια επίσκεψή του στην Αρτοτίνα (και στην Άνω Μουσουνίτσα) στη δεκαετία του 1870 και αυθεντική πληροφόρηση που έλαβε από, τουλάχιστον, δύο πρόσωπα τα οποία και κατονομάζει δηλαδή τον Ιωάννη Κούστα, γιό της αδελφής του Ήρωα Σοφίας, φύλακα τότε στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο, καθώς επίσης και τον Αθανάσιο Ζαρονίκο, σύζυγο της κόρης της Σοφίας Φέγγως. Επίσης τον γιατρό Κώστα Κούστα (1858 – 1946), εγγονό της αδελφής του Ήρωα, Σοφίας. Ο νεαρός Κούστας, ως απόγονος του Αθανασίου Διάκου, προσκλήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε με δαπάνη του Κράτους ενώ, του άλλαξαν το επώνυμο σε Διάκος προς διάσωση του ηρωικού επωνύμου. Ο γιατρός Κώστας Διάκος άσκησε την ιατρική στην Αρτοτίνα μέχρι το τέλος της ζωής του. Συμπληρωματικά, υπάρχει και η επίσημη αναφορά του δασκάλου Φώτη Παπαδόπουλου, ο οποίος υπηρέτησε ως δημοδιδάσκαλος στην Αρτοτίνα μετά 37 έτη από τον θάνατο του Διάκου. Αντλεί στοιχεία από το οικογενειακό και συγγενικό περιβάλλον, ως και τους παιδικούς φίλους του ήρωα. Υπάρχει δημοσιευμένο στο: «Ποια η γενέτειρα του Αθανασίου Διάκου», του Ιωάννη Μασούρα, Αθήνα 1975. Ο Κωνσταντίνος Διάκος (που αναφέρω παραπάνω), βεβαίωσε και τον Ανδρέα Καρκαβίτσα (στην επιτόπια ερευνά του) για την καταγωγή, το γενεαλογικό δέντρο, καθώς και την μοναστηριακή και αρματολική ζωή του Αθανασίου Διάκου. Αναλυτικά περιέχονται στον ΚΕ’ τόμο της Εστίας του 1888, Ανδρέας Καρκαβίτσας, με τίτλο «Ιστορικές Σημειώσεις». Ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης επίσης, αναφέρει τη γενέτειρα του Αθανασίου Διάκου, την Αρτοτίνα, καθώς και την υιοθεσία του αδερφόύ του Διάκου, Κωνσταντίνου, από την άτεκνη θεία (από τη μερια του πατέρα του) Στάμω, στο «Αθανάσης Διάκος» Αθήναι 1867. Ο αδερφός του Διάκου, Κωνσταντίνος, σε μικρή ηλικία υιοθετήθηκε απο τη θεία του Στάμω και μετακόμισε στην Άνω Μουσουνίτσα, παίρνοντας το επώνυμο του συζύγου της, που ήταν Μασαβέτας. Εκεί υπάρχει η σύγχυση γιατί μετά τη μάχη της Αλαμάνας, στην καταγραφή, όταν ζητήθηκε από τον συμπολεμιστη του Διάκου και του αδερφού του, Ιωάννη Μαμούρη (Ιωάννης του Γκούρα)να δηλώσει το όνομα του σκοτωμένου αδερφού του Διάκου, είπε Μασαβέτας. Οπότε έπειτα “κάποιοι” έβγαλαν επαγωγικά το συμπέρασμα πως έτσι, θα ονομαζόταν και ο Διάκος. Ειδικά για αυτό το λόγο χρησιμοποιήθηκαν κάποια πρόσωπα, όπως ο φιλόλογος Κωνσταντίνος Παπαχρήστου που στη μελέτη του αποκρύπτει τελείως τα επίσημα στοιχεία και δεν αναφέρει και όλα τα αδέρφια του Διάκου, ενώ κανει λάθος και στο όνομα του πατέρα του Διάκου, που δεν ήταν “Νίκος” αλλά “Γεώργιος”, θέλοντας μόνο να υποστηρίξει τη δική του εκδοχή, υπέρ της Άνω Μουσουνίτσας. Ερχόμαστε μέχρι τις μερες μας, που λόγω “πολιτικής ισχύος” http://www.massavetas.gr/main/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=13&Itemid=12 επικρατεί το επώνυμο Μασαβέτας, ενώ μετονομάστηκε -αρτι προσφάτως- η Άνω Μουσουνίτσα σε “Αθανάσιος Διάκος” στις 15/12/1958.
Ακόμη και η πρώτη πηγή (που έχει βάλει η Βικιπαίδεια και το κάνουν “αντιγραφή” πολλά sites): Διαμαντόπουλος, Ν., Κυριαζοπούλου, Α., Ελληνική Ιστορία τών Νεότερων Χρόνων, ΟΕΔΒ, (1980) αν το διαβάσετε, αναφέρει οτι: «Ο Διάκος γεννήθηκε στην Αρτοτίνα ή σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή στη Μουσουνίτσα της Παρνασσίδος. Το πραγματικό του όνομα ήταν Αθανάσιος Γραμματικός…» Μόνο η Βικιπαίδεια δεν το έχει διαβάσει…
Για τον παπού του Διάκου, Νικόλαο Γραμματικό, δεν υπάρχει κάτι παραπάνω, τουλάχιστον με τα σημερινά δεδομένα. Από λαϊκές παραδόσεις μόνο, με πρώτη και διασταυρωμένη αυτή του Αρματολού Αθανάσιου Γραμματικού και από τα δυο χωριά. Υπήρχαν και άλλα υποψήψια ονόματα, πέρα του Μασσαβέτας. Τον ήθελαν και από το σόι του Πανουργιά, αλλά και από τη μεγάλη οικογένεια των Κωνσταντέλλων.
Αντί σχολιασμού:
Τετάρτη, 18 Νοεμβρίου 2009, στις 17:01
Αντί σχολιασμού:
Πέμπτη, 8 Ιουλίου 2010, στις 00:52
Ο παππούς του μεγάλου μας ήρωα, Αθανασίου Διάκου, ονομαζόταν Αθανάσιος Γραμματικός ξακουστός Αρματολός στην περιοχή του Παρνασσού.
(Μια σχετική παραπομπή: http://www.livepedia.gr/content-providers/periskopio/stratiwtiki-istoria/785KLEFT.pdf)
Φυσικά (όπως έχω αναφέρει και σε παραπάνω σχόλιο) ο Αθανάσιος Διάκος είναι Ήρωας όλης της Ελλάδας και όχι μιας συγκεκριμένης περιοχής. Ανήκει σε όλο τον Ελληνισμό. Δεν δέχομαι όμως κάποιοι να καπηλεύονται το όνομά του για τουρισμό ή ψηφοθηρία και να βλέπω προτομή (όπως αυτή στην πλατεία της Άνω Μουσουνίτσας) που να λέει ”Θανάσης Μασσαβέτας (Διάκος)”. Λες και πρόκειται για ”σύντροφο” συγκεκριμένης κάστας. Και μάλιστα ιστορικώς αστήρικτο και αναπόδεικτο το επώνυμο που χρησιμοποιούν. Το θεωρώ το λιγότερο ΑΣΕΒΕΙΑ προς τον μεγάλο αυτό ήρωα. Ο ίδιος επέλεξε το Διάκος για επώνυμο και υπέγραφε με αυτό. Τα δε επίσημα κρατικά στοιχεία, αναφέρουν ακριβώς τα του γενεαλογικού του δένδρου και μπορεί ο καθένας να βγάλει τα συμπεράσματα του.
ΤΙΜΗ ΚΑΙ ΔΟΞΑ στον Μεγάλο Αθανάσιο Διάκο!
Αντί σχολιασμού:
Πέμπτη, 8 Ιουλίου 2010, στις 00:59
ΑΡΜΑΤΟΛΟΙ ΚΑΙ ΚΛΕΦΤΕΣ:
http://www.livepedia.gr/content-providers/periskopio/stratiwtiki-istoria/785KLEFT.pdf
Σταύρου Καρκαλέτση (ιστορικού) για την Στρατιωτική Ιστορία, τεύχος 89, Ιανουάριος 2004.
Αντί σχολιασμού:
Πέμπτη, 8 Ιουλίου 2010, στις 09:05
Προς Δημήτρης Μπόπης:
Αυτό σημαίνει ότι έχουμε δύο αδέλφια(;) με το ίδιο όνομα; Γιατί ο πατέρας του Διάκου, βρήκε καταφύγιο στον θείο του Αθανάσιο Γραμματικό. Εκτός κι αν πλέον ο θείος του Γεώργιου Γραμματικού, δεν ονομάζονταν Αθανάσιος, ή δεν ήταν αδέλφια με τον παππού του Διάκου, αλλά ξαδέλφια. Υπάρχει κάποια διευκρίνηση επ’ αυτού;
Αντί σχολιασμού:
Πέμπτη, 8 Ιουλίου 2010, στις 15:09
Αντί σχολιασμού: